نهضت اسلامی ترکیه الگوی پیشتاز

عبدالقدیر صالحیترکیه

در این نوشتار برآنیم تا با نگاهی هرچند شتاب زده به تجربه نهضت اسلامی در ترکیه، روند یک حرکت موفق و پر ثمر را آیینه داری کنیم و بگوییم که مسلمانان در ترکیه از کجا آغاز کردند و چگونه گردنه های سهمگین اصلاح و تربیت را گذر نموده و در متن یک جامعه سکولر و سایه های سنگین حکومت نظامی دگم اندیش و تمامیت خواه، توانستند پایه های یک جامعه و نسل نوینی را پایه ریزی کنند و باور ها و نگرش ها و قناعت مردم را بر این متمرکز سازند که خيرخواهي و همراهي صادقانه، کمال آزادي، اقتصاد بر تر و رفاع اجتماعی را می توانند در اعتماد به اسلام گرا ها تجربه کنند و این توهم را که فرزندان نهضت اسلامی در روز قدرت با مخالفین فکری خود سياست تبعيد و مصادره و خصومت را پيش خواهند گرفت، باطل سازند.
مقدمه:
متاسفانه امروزه بعضی ها آگاهانه و یا نا آگاهانه تفکر حذفی و ناروا داری را همزاد با اسلام خواهی می دانند و فکر می کنند که همگرایی و تفاهم در قاموس کسانی که می خواهند با اندیشهی اسلامی وارد متن فعالیت های سیاسی اجتماعی و حکومت داری شوند، وجود ندارد و شاید هم این برداشت، ناشی از عملکرد بعضی گروه ها و فرقه های منسوب به اسلام، مانند خوارج و تکفیری ها باشد که با برداشت های نا رسای خود از دین، این ذهنیت را برای کسانی که از تاریخ اسلام آگاهی ندارند ایجاد کرده باشند، ولی واقعیت امر این است که پیامبر صلی الله علیه و سلم در ابتدای استقرار شان در مدینه از رهگذر تربیت فرد و خانواده، به سوی ملت سازی و تشکیل نظام و بنای حکومت حرکت کردند و نخست رابطه فرد فرد از امت را با خداوند مستحکم ساخته و سپس رابطة افراد امت بایکدیگر را تحکیم بخشیده و در نهایت زمینه ها و معیار های روابط خارجی امت با بیگانگان و مخالفین فکری و عقیدتی را نیز بر مبنای تفاهم و خیر خواهی و رعایت همه حقوق شهروندی مشخص ساختند، طوریکه پيامبر گرامي اسلام صلی الله علیه و سلم، پس از آنکه پايههاي جامعة نوين را در مدینه استوار فرمودند، و وحدت عقيدتي و سياسي و نظامي را ميان مسلمانان برقرار کردند، به برقراري روابط با غير مسلمانان پرداختند و در آن زمان نزديکترين همسايگان غيرمسلمان در مدينه يهوديان بودند. بناءً رسولخدا صلیالله علیه وسلم با یهودیان پيماننامهاي امضا کردند، و طي آن نهايت خيرخواهي و همراهي را با آنان مقرر داشتند، و کمال آزادي آنان را در امور ديني و امور مالي تأييد کردند، و تا زمانی که یهودیان خود عهد شکنی نکردند و نقشه ترور مصطفی صلی الله علیه وسلم را نکشیدند به هيچ وجه با آنان سياست تبعيد و مصادره و خصومت را پيش نگرفتند.
در عصر حاضر نیز فرزندان حرکت اسلامی بر مبنای باور های مشخص و روشن از تاریخ دعوت پیامبر صلی الله علیه و سلم، وارد کارزار های اصلاحی می شوند و برای ایجاد یک جامعه نوین، نخستین گام شان تحکیم ارتباط با پروردگار است و همین ایمان است که دیدگاه آنها را نسبت به زندگی روشن می سازد، امور داخلی آنان را به گونة ویژه شکل و روابط خارجی شان را به سوی اهداف معین سوق میدهد. و آرمان های بلند شان این است که در همه امور رضای پروردگار را جلب نموده از عقیده و شرف ملت خود پاسداری کنند، خوبی و رفاهیت را برای همه رقم بزنند و زمینه های زنده گی با عزت و سربلندی را برای شهروندان کشور فراهم بسازند. تجربه نهضت اسلامی ترکیه که این روز ها ستاره ای اقبالش در حال درخشش است با همین روی کرد وارد میدان اصلاح و تشکیل جامعه شده و اکنون در راستای زنده کردن مجد و عظمتی گام بر می دارد که ۹ دهه قبل توسط یک نظام سکولر تک حزبی به رهبری کمال آتاتورک و مهندسی اسرائیل و امریکا لگد مال شد.
پیش نویسی از عمل کرد کمالیست ها:
برای درک بهتر کار نهضت اسلامی و هزینه های که تا رسیدن به این جا پرداختند لازم می بینم تا پیشینه عمل کرد لائیک ها و کمالیست های ترکیه
را در برابر حرکت اسلامی و در کل اندیشه ها و باور های دینی با یک چشم انداز تاریخی مشخص کنم. و آن اینکه بعد از فروپاشی امپراتوری عثمانی با توطئه اى غربى و برخى ترکهاى غربزده و تشکیل جمهوری ترکیه در سال ۱۹۲۳، کمالیستهای سکولر مورد حمایت غرب، هجوم شدید و خصمانه ای علیه اسلام و اسلامگرایی در ترکیه سامان دادند و اجرای بسیاری از شعائر اسلامی مانند، حجاب، اذان، برگزاری حلقات درس قرآن و… را ممنوع کردند.
«آنچه محور عمل آتاتورک و دولت های بعد او قرار گرفت لائیسم (اسلام ستیزی در کلیه شؤون اجتماعی) بود« .آتا ترک انقلاب خود را بر پایه های نظام تک حزبی، اقتصاد دولتی، ملی گرایی ترکی، بی دینی ولامذهبی در کلیه شؤون اجتماعی، اقتصادی و حکومتی بنا نهاد و اقدامات اسلام ستیزانه را همزمان با غرب گرایی شدید در ساختارهای جامعه ترکیه تحمیل و به صورت خشونت باری به حذف هر تفکری غیر از تفکر لائیکی خود پرداخت، طوری که اروپاییان را نیز این افراط لائیک های ترکیه به حیرت انداخته بود .
اقدامات اسلام ستیزانه آتا تورک:
محاکم تام الاختیار: برای از بین بردن مخالفان تفکر لائیسم محاکمی را ایجاد کرد که اعضای آن مستقیما از طرف وی انتخاب می شدند و دارای اختیارات وسیعی بودند و افرادی با گرایش های اسلامی را به جرم خیانت به اعدام محکوم می کردند.
به دستور دولت لائیک بیشر پست های مربوط به دین از جامعه حذف شدند و آموزش دینی، چاپ کتاب های مذهبی و هرگونه اقدامی که به نحوی با دین در ارتباط بود، ممنوع شد و خدماتی که در زمینه های دینی به مردم ارائه می شد یکجا توسط حکومت لائیک از میان برداشته شد.
براساس قانونی که در ۲۵ نوامبر ۱۹۲۵م از تصویب مجلس ترکیه گذشت پوشیدن کلاه اروپایی به عنوان سمبل تمدن و تجدد اجباری شد و عده ای زیادی برای اعتراض به این قانون اعدام شدند . همچنان تغییر در پوشش زنان و کشف و کنار زدن حجاب از آنان به صورت گسترده تر و خشونت بارتری به اجرا درآمد و هرکسی که می خواست حجاب اسلامی را رعایت کند از تحصیل و کار رسمی محروم و مورد پیگرد حکومت قرار می گرفت.
تخریب اماکن مذهبی: کمالیست ها در آغاز حکومت خود، بصورت وسیع اماکن مذهبی و مساجد را ویران کردند و به نوشته روزنامه آکیت ترکیه تنها در استانبول ۱۰۰۰ مسجد تخریب شد و تعداد بیشتری نیز در سراسر کشور به صورت میخانه، کازینو، انبار و دیسکوتیک در آمدند.
حذف آموزش دینی از جامعه وتعطیل کلیه مراکز علمی وآموزشی دینی؛ حکومت کمال آتا تورک در ابتدای حاکمیت خود کلیه مدارس و آموزشگاه های سراسر کشور را تعطیل کرد و عالمان و مدرسان دینی را عملا از مناصب قبلی شان کنار زد و در مقابل گروه های تبشیری مسحی را اجازه داد تا صدها مدرسه وآموزشگاه را در سراسر ترکیه برای مسیحی کردن مردم تاسیس کنند.
حذف کلیه قوانین اسلامی وجایگزین کردن قوانین وضعی: مصطفی کمال اندکی بعد از تسلط کامل خود کلیه قوانین و مقررات اسلامی را ملغی اعلام کرد و قوانین مدنی، جزایی وحقوقی دیگر کشورها را بدون در نظر گرفتن شرایط ترکیه و بدون تغییر، ترجمه نموده و در دستور کار قرار داد.
پخش اندیشه های لائیکی و تدریس اصول لائیسم از طریق ایجاد مراکز عمومی در سراسر کشور که این مدارس عملا به مراکز فساد تبدیل و طوری مهندسی شده بو د که هویت تاریخی و فرهنگی و دینی ترکیه را بطور کامل مورد تهاجم و نابودی قرار می داد.
نهضت و بیداری اسلامی در ترکیه:
از دل همین اقدامات اسلام ستیزانه مصطفی کمال و لائیک ها و همزاد با این توطئه ای بزرگ در مهد خلافت اسلامی بود که نهضت بیداری مسلمانان نیز آغاز شد؛ و در فاصله سالهای ۱۹۲۳ تا ۱۹۷۰ با وجود اینکه لائیکها و کمالیستها هر آن چه برای از بین بردن اسلامگرایی در توان داشتند به کار بردند؛ ولی نتوانستند اراده ای فولادین نواد گان سلطان محمد فاتح
و عبدالحمید را در هم بشکنند و سیر دعوت اسلامی و دفاع از ارزش های والای ایمانی را سد شوند.
آری در این مقطع تاریخی که ترکیه مورد هجوم اردوگاه کاپیتالیسم از یکسو و اردوگاه سوسیالیسم و نیروهای چپگرا از سوی دیگر بود، و کمالیست ها برای محو کامل هویت اسلامی و از بین بردن تمام آنچه که به اسلام و مسلمانان تعلق داشت از هیچ نوع ظلم و نا روا داری دریغ نکردند، و این روند اسلام ستیزی خود را بدون وقفه ادامه داند، شخصیت های اسلامی و جوانان مسلمان نیز طی نزدیک به پنج دهه، مبارزات خویش را بصورت مسالمت آمیز از طریق تربیت نسل های مسلمان و متعهد ادامه دادند تا اینکه پروفیسور نجم الدین اربکان معمار اندیشه های اسلامی و پرچمدار بیداری امت در ترکیه وارد میدان مبارزه و کارزار با اندیشه های لائیک شد. »احیای موج اسلامی در ترکیه در فضایی کاملا ضد اسلامی آن هم در دوران جنگ سرد و جهان دو قطبی نشان دهنده عظمت نقشی است که اربکان پس از تاسیس جمهوری ترکیه در رویکرد داخلی و خارجی این کشور انجام داده است.»
نجم الدین اربکان بعد از پنج دهه مبارزه خستگی نا پذیر در جوی از ستیزه و خصومت علیه اسلام و مسلمین توانست که در جنوری ۱۹۷۰ میلادی حزب نظام ملی را تاسیس و این اولین حزب اسلامی بود که بعد از تاسیس حکومت کمال آتاتورک به میدان آمد. این حزب در حدود یک سال بیشتر فعالیت نداشت که سر انجام در اپریل ۱۹۷۱ توسط نظامیان سکولر با زور سر نیزه منحل شد؛ مرحوم اربکان بدون درنگ در سال بعدی (۱۹۷۲ ) حزب سلامت ملی را اساس گذاشت. و تحت چتر همین حزب نهضت اسلامی ترکیه به رهبری اربکان در انتخابات سال ۱۹۷۳ شرکت و با کسب ۱۲ درصد آراء، احزاب لائیک را مات کرده و ۴۸ نماینده به پارلمان فرستاد احزاب سکولار ناگزیر با حزب سلامت ملی ائتلاف و پست معاون نخست وزیری را به اربکان واگزار شدند.
نهضت اسلامی به رهبری اربکان در تمام فعالیت ها و موقف گیری های خود نشان دادند که بیشتر از منتقدان سکولار و لائیک خود در کنار آرمانهای اسلامی، به آرمانهای ملی ترکیه نیز وفا دار و صادق می باشند.
هفت سال بعد از این پیروزی حزب اسلامی به رهبری پروفیسور اربکان، یک بار دیگر نظامیان در ۱۲ سپتامبر ۱۹۸۰ به رهبری ژنرال کنعان اورن دست به کودتا زده و حزب سلامت ملی را منحل و اربکان را به ده ماه زندان و ده سال محرومیت از فعالیت های سیاسی محکوم کردند،؛ ولی این پس لرزه های کودتای نظامی هم نتوانست مسیر حرکت اسلامی را سد کند و اربکان در مسیر مبارزات مسالمت آمیزو حکیمانه اش توانست بصورت غیرمستقیم در سال ۱۹۸۳ حزب دیگری را تحت نام »رفاه« بنیان گزاری کند و در سال ۱۹۸۷ در پیوند با کاهش نسبی اختناق، از طریق یک همه پرسی درون حزبی، رهبری این حزب را به عهده بگیرد.
حرکت اسلامی ترکیه به رهبری اربکان با برنامه های مشخص و مسیر روشن و حساب شده، برخلاف تلاشهای مذبوحانه ای لائیکها، با طرح برنامه های اسلامی تحت چتر حزب رفاه در انتخابات سراسری ۱۹۹۵ شرکت و پلکان پیروزی بزرگی را درنوردید و با کسب حدود ۲۲ درصد آرا و ۱۵۸ کرسی پارلمان به عنوان اولین حزب پیشتاز به پارلمان راه یافت.
این پیروزی حیرت آور، برگ برنده ای بود که مرحوم اربکان را در یک ائتلاف سیاسی با حزب راه راست به رهبری تانسو چیلر بر مسند نخست وزیری ترکیه نشاند و بیش از پیش اعتماد ملت نسبت به حزب رفا و حرکت اسلامی ترکیه را قوت بخشید.
این پیروزی افق های جدیدی را فرا روی حرکت بیداری اسلامی در ترکیه گشود و رویکرد جدیدی را با معماری اربکان در سیاست داخلی و خارجی ترکیه آغاز کرد. سیاست های ضد استعماری و ضد اسرائیلی اربکان و مخالفت با سیاست های تفرقه افگانانه غربی ها همچنان طرح ابتکاری اربکان مبنی بر تاسیس اتحادیه هشت کشور اسلامى( D8) متشکل از ترکیه، پاکستان، اندونزى، مصر، نیجریه، مالزى، بنگلادش و ایران، از فکتور های مهم
انزجار و خشم آمریکا و اسرائیل علیه اربکان و حرکت اسلامی ترکیه به شمار می رود. در واقع پرفسور اربکان بعد از سقوط خلافت عثمانی و به قدرت رسیدن کمالیست ها به عنوان منادی بازگشت به خویشتن نقش ارزنده و موثری را در بیداری اسلامی بازی کرده و تا حد زیادی دست استعمار را بخصوص از طریق برنامه های اقتصادی و تامین رفاه و عدالت اجتماعی کوتاه ساخته است.
سرانجام این سیاست های ضد استعماری سبب شد که پروفیسور اربکان، معمار کاخ بلند بیداری اسلامی ترکیه با یک کودتای سفید مهندسی شده از جانب سکولار های داخلی و قدرت های بیرونی، درسال ۱۹۹۷ مجبور به استعفاء شود.
ادامه خط اربکان:
آنچه حرکت های اسلامی را از احزاب سیاسی متمایز می سازد تربیت نسل ها و توریث اندیشه ها و باور هاست؛ از همین رهگذر است که آنچه در رابطه به یک حزب سیاسی اتفاق می افتد بر یک حرکت مبتنی بر تربیت و ایدئولوژی صدق نمی کند؛ بدین معنا که یک حزب سیاسی ممکن است که بعد از چندین بار انحلال، دگر نتواند راه خویش را ادامه بدهد و افراد خود را بعد از چندین مرتبه شکست از دست داده و آهسته آهسته از داشتن مرد میدان مفلس شود؛ ولی در حرکت های مبتنی بر تربیت نسل ها و «تالیف رجال» توقف و ایستایی معنای ندارد؛ بلکه اگر مردی بیفتد مردانی بر می خیزند؛ البته پخته تر از گذشته و استوار تر از پیش؛ حرکت اسلامی ترکیه از همان جریان های مبتنی بر تربیت و تکوین نسل ها است که به رهبری خردمندانه پروفیسور اربکان آغاز می شود و گردنه های صعب العبوری را در می نوردد؛ ولی این حرکت همیشه در حال صعود، با کودتا ها و انحلال حزب و اجبار بر استعفا متوقف نمی شود؛ بلکه نسلی را که مرحوم اربکان پرورش داده پرچم این حرکت را در سال ۲۰۰۲ بر قله های شامخ باور ملت مسلمان ترکیه به اهتزاز می آورند و حزب عدالت و توسعه را که شاگردان اربکان با یک رویکرد جدید تاسیس کرده بودند از طریق انتخابات ملی و مردمی بر مسند قدرت رسانیده و شخیصت های مانند رجب طیب اردغان و عبدالله گل را برای حفظ میراث فکری و ادامه مسیر مرحوم اربکان بر کلیدی ترین و تصمیم ساز ترین پست های دولتی می گمارند.
اردغان و کسب اعتماد ملی:
همان گونه که قبلا هم تذکر رفت اردغان یکی از شخصیت ها کاریزماتیک نهضت اسلامی ترکیه و از تربیت شدگان مکتب اربکان و رئیس حزب عدالت و توسعه یعنی حزب حاکم در ترکیه است. حزب عدالت و توسعه به رهبری اردغان در دوران مدیریت خود بر ترکیه، توانسته است از طریق طرح برنامه های سازنده در عرصه های سیاسی، اجتماعی و بخصوص اقتصادی رفاهی در قلب ملت ترکیه نفوذ کرده و اعتماد ملی را از آن خود کند و از مهمترین مولفه های کسب اعتماد ملت ترک از جانب حزب عدالت و توسعه می توان به موارد ذیل اشاره کرد:
۱٫ اتخاذ سیاست های واقعگرایانه در عرصه اقتصاد و بلند بردن توان اقتصادی ترکیه، از جمله موفقیت های بارزی است که حزب عدالت و توسعه به رهبری اردغان به آن دست یافته و پیوسته در میدان های تولید ملی و افزایش سرمایه گذاری، رشد صنایع، فعال سازی تجارت خارجی، بانکداری و خدمات عمومی، ایجاد دانش و تکنولوژی، سیر صعودی داشته طوریکه ترکیه را به خود کفایی رسانیده و تنها در قسمت اسکان شهروندان توانسته است طی ده سال شش ملیون واحد مسکونی که اضافه تر از سی ملیون انسان یعنی برابر به کل نفوس افغانستان را از بی سر پناهی نجات می دهد برای رفع مشکلات ملت خود اعمار کند.
۲. یکی از مصیبت بار ترین میراث های کمالیت ها در ترکیه نفوذ نظامیان در سیاست کشور بوده که در دوران اردغان کمرنگ شدن نقش نظامیان
در تصمیم سازی سیاسی، از جمله اقدامات اصلاحی دیگری است که حزب عدالت و توسعه در ترکیه توانسته است سامان دهد و از بروز فساد های بزرگ سیاسی نظیر گذشته ترکیه و وضعیت فعلی مصر جلوگیری به عمل آورد.
۳ کاهش نرخ بیکاری و تورم، افزایش ۷درصد حقوق شهروندان، کاهش قرض های خارجی و ایجاد شرکت های متعدد و شهرک های صنعتی ترکی و استندرد سازی محصولات کسب اعتبار بین المللی برای کالاهای ترکی از جمله فکتور مهم دیگری است که حزب عدالت و توسعه توانسته در ترکیه به ارمغان آورد.
۴ . یکی از مهم ترین گام های اتخاذ تصمیم های مهم در عرصه های سیاسی اقتصادی و خدمات اجتماعی … درک واقعیت هاست و همین واقع گرایی در حوزهی سیاست خارجی، حزب عدالت و توسعه را به افتخار حفظ استقلال سیاسی ترکیه نایل گردانید، دولت ترکیه امروز نه تنها که از لحاظ سیاسی زیر بار قدرت های بزرگ نمی رود بلکه می تواند در برابر سیاست های منطقوی امریکا و اسرائیل نیز ایستادگی و امتیاز طلبی نماید و از جانب هم تنش های منطقوی را بخصوص با همسایگان به صفر برساند به استثنای تحولات اخیری که در مصر و سوریه، و یمن و بحرین و… اتفاق افتاده که تا اندازه ای مناسبات میان ترکیه و سعودی و ایران را کمی با تنش مواجه ساخته است.
۵٫ یکی دیگر از نشانه های بارز حرکت اسلامی ترکیه چه در زمان اربکان و چه اکنون به رهبری اردغان این بوده که همیشه عمل اسلامی بر شعار های اسلامی مقدم بوده و هرگز بر سر مسائل نمادین و ظواهر با مخالفین خود درگیر نشده و از متن مبارزات عمیق فکری عقیدتی به حاشیه نرفتند. در هیچ میدانی بهانه به دست دشمن ندادند تا به اتهام های بنیاد گرایی و مخالفت با اصول دموکراسی و آزادی های فردی اجتماعی وحقوق بشرافکار عمومی را علیه روند تمدنی که حرکت اسلامی ترکیه در پیش گرفته است بشوراند.
۶٫ از ویژه گی های بارز دیگری که اسلام گرایان در ترکیه دارند این است که پس از رسیدن به قدرت از طریق رای مردم و انتخاب ملت راه انتخابات را بروی هیچ شهروندی نبسته اند و به گونه ای عمل کرده اند که نتیجه انتخابات مردم پیروزی اسلامگرایان را در پی داشته باشد و در عین حال حق دگراندیشان را به میزان پایگاه اجتماعی شان در مجلس محفوظ دارد. و به جای راه برد « ممنوعیت راهبرد « مصئونیت » را با همه لوازم و مقتضیاتش برگزیده اند و خوب موفق هم عمل کردند »
۷٫ حزب عدالت و توسعه در عرصه اقتصاد به گونه اي عمل كرده است كه محافل صنعتي و تجاري تركيه ناگزير به تاييد وضع موجود شدند و مواضع اقتصادی اردغان را بر خلاف سایر سکولار ها به نفع خود دانسته و چنين تجربه اي نشان مي دهد كه نوعي توازن سياسي اقتصادي در عملكرد حكومتي دولت اردوغان و جريان اسلام گرا باعث شد تا اين جريان قادر به حفظ و حتي گسترش ميزان آراي خود شود و خود را به عنوان يك انتخاب غيرقابل اجتناب به بخش عظيمي از راي دهندگان عرضه كند.
۸٫ رويكرد متفاوت به مسايل قومي را نيز بايد از جمله عوامل موفقيت حزب عدالت و توسعه دانست. طوریکه بر خلاف حکومت های ما قبل خود که سیاست برتری خواهی قوم ترک را در پیش گرفته و اقلیت های قومی بخصوص کرد ها را از تمام حقوق سیاسی و مدنی شان محروم کرده بودند؛ حزب عدالت و توسعه بعد از به قدرت رسیدن ایشان را از روش مسلحانه به سوی مشاركت سياسي و طرح مطالبات خود از طريق راي و انتخابات تشویق کرده و جایگاه سیاسی و مدنی شان را بر خلاف ترک تباران متعصب و تمامیت خواه، پررنگ ساخت.
هرچند دست آورد های این حزب به عنوان یگانه جریان اسلام گرای پیشتاز
در عرصه های سیاسی و اجتماعی و اقتصادی ترکیه به همین حد خلاصه نمی شود؛ ولی بطور فشرده حزب عدالت و توسعه نسبت به دولتهای قبلی دو وجه کاملا متمایز داشته یکی اینکه نخستین حزبی بوده که در دو دهه اخیر توانسته دولت مستقل و بدون نیاز به دیگر احزاب تشکیل دهد و دوم اینکه به صراحت از مشی اسلامی معتدل خود دفاع کرده و برای دور کردن ترس بنیادگرایی از ارتش و غرب، شیوه های معتدلی را پیشه و به جای تاکید بر باورهای ایدئولوژیک، مبنای کار خود را بر تحولات سیاسی و ابعادی چون ترویج فرهنگ تسامح با مخالفین فکری و سیاسی و رشد وتوسعه اقتصادی و مبارزه با فساد قرار داد و با کمال صداقت و وفا داری به ارزش های ملی و اسلامی توجه و اعتماد تمام طیف های جامعه را جلب کرد.
نتیجه گیری:
با وجود اینکه بعد از فروپاشی خلافت اسلامی و روی کار آمدن حکومت سکولر، محور تلاش کمال آتاتورک و دست پروردگانش اسلام ستیزی در تمام ساحات زنده گی بوده و سیاست های تک حزبی و حذفی و اسلام ستیزانه ترکهاى غربزده وکمالیستهای سکولر علیه هرکس و هر چیزی که متعلق به دین و تاریخ گذشته ترکیه و تمدن اسلامی بوده و چندین دهه ادامه داشته است، باز هم حرکت اسلامی به رهبری اربکان در گذشته و اکنوب به رهبری شخصیت های چون اردغان، عبدالله گل و … توانسته است تا جایگاه اندیشه و راهکار های اسلامی را در تمام ابعاد زنده گی به عنوان موثر ترین وکار آمد ترین راهکار ها در مقابل دیدگان ملت ترک به تجربه بنشاند.
در ترکیه معاصر اسلام گرایان با گسترش حوزه نفوذ خود در عرصه عمومی و استفاده از امکانات موجود جامعه مانند تشکیل موسسات اجتماعی، نهادهای خیریه، انجمن های صنفی و مدنی و احزاب سیاسی، فعالیتهای اقتصادی و عمق بخشی به نفوذ خود در بخش خصوصی ، جلب اعتماد و نظر مردم از طریق شبکه های اجتماعی، به نمایش گذاشتن سلامت اخلاقی و پاکدستی خود در انجام مسئولیت ها ی اجتماعی با حضور در شوراهای شهر و اداره مطلوب شهرداری ها، راهیابی به مجلس با رای بالای مردم و در اختیار گرفتن دولت و ریاست جمهوری به تدریج راه خود را از پائین ترین سطوح اجتماعی تا بالاترین سطوح قدرت با صبر و حوصله و تدبیر پیمودند و به جرئت می توان گفت که از زمان بدست گرفتن دولت تاکنون تجربه نوینی را در اداره کشور ترکیه معاصر به نمایش گذاشته اند. رای قاطع ۴۸ در صدی مردم در انتخابات اخیر شهر داری ها به حزب عدالت و توسعه خود بهترین گواه و شاهد براین مدعاست.
با وجود اینکه اضافه تر از یک دهه از حاکمیت اسلام گرایان در ترکیه می گذرد و در این مقطع تاریخی پیوسته پیشتاز همه میدان ها بوده اند باز هم راه پیموده شده در نهادینه کردن تفکر و ارزشهای دینی و انجام فرائض از مجاری حکومتی به گونه ای آمرانه و یا به تعبیری مانند تجربه ایران (دین دولتی) نبوده است که فضا را برای دگراندیشان و سبک های مختلف زندگی تنگ کرده باشد بلکه تمرکز نسل مسلمان حاکم در ترکیه عمق بخشی به اندیشه و ارزشهای دینی و انجام فرائض از درون جامعه به شیوه داوطلبانه و یا به عبارتی (دولت دینی ) بوده است که بصورت طبیعی از متن جامعه به رده های بلند دولتی راه خود را باز کرده و به قدرتی مردمی تبدیل شده و با وجود کامیابی های پی در پی و نیرومندی روز افزون حق ابراز نظر را از دگراندیشان و مخالفان دولت نگرفته و اندیشه های مختلف را به عنوان واقعیت های موجود جامعه ترکیه پذیرفته و به رسمیت شناخته است.
پیروزی های روز افزون حزب عدالت و توسعه بخصوص در عرصه های اقتصادی و سیاست داخلی و خارجی مي رود تا ترکيه را به عنوان الگويي از يک کشور مسلمانی تبدیل کند که از دل یک نظام لائيک قد کشیده و اکنون ترکيه را که تا سال هاي نه چندان دور جزء کشورهاي جهان سوم شناخته
مي شد اينک با انجام برنامه هاي اصلاحات ساختاري خود را تا سطح کشورهاي جهان سوم برتر ارتقا داده و در آستانه ورود به اتحاديه اروپا قرار گرفته است.
در نهایت باید خاطر نشان ساخت که عملگرايي حزب عدالت و توسعه و توجه به خواسته های ملت ترکیه بیش از آنچه که درهنگام مبارزات انتخاباتی شعار می دادند بطور فزاینده ای اعتماد ملت را متوجه اسلام گرا ها کرده است. هرچند در انتخابات سال ۲۰۰۲ مردم تركيه با نا امیدی از عملكرد احزاب چپ و راست در سال هاي حكومت داري شان به سمت حزب تازه تاسيس عدالت و توسعه روي آوردند؛ مانند شرکت وسیع مردم افغانستان در انتخابات اخیرکه بیانگر نارضایتی از عملکرد بد دولت آقای کرزی و تیم اش می باشد نه محبوبیت کاندید های جدید؛ اما در انتخابات اخير شهر داری های ترکیه وپیروزی حزب عدالت و تو سعه نمي توان چنين تفسيري از آراي مردم به عمل آورد زيرا مردم چندین سال شاهد و ناظر عملكرد مفید حكومت اسلام گراها بودند و در صورت نارضايتي از عملكرد اين جريان به ساير احزاب چپ و راست راي مي دادند.
نکته ای دیگری که حکایت از عملگرایی حزب عدالت و توسعه می کند اینکه فرآيند انتخابات و رقابت هاي جريانات و محافل سياسي مختلف نشان داد كه در تركيه اسلام گراها بر دموكراسي و راي مردم به عنوان شاخص اصلي در تعيين سرنوشت كشور بيش تر از رقباي سكولار خود تكيه مي كنند. و این عملکرد دموکراتیک شان در مقابل رقبای شان روشن ساخته است که جريان های طرفدار سكولاريسم در تركيه از جمله ارتش و احزاب چپ و راست به روش هاي غيردموكراتيك نزديك تر است تا رجوع به آراي مستقيم مردم.
سر انجام خویشتن داری و همگرایی، عملکرد حکیمانه و تدبیر سازنده، قناعت محوری بر عرصه اندیشه ها و سلوک اخلاقی، سیاست صادقانه و مبتنی بر خدمت وطن و مردم، وفا به عهد و شعار های انتخاباتی، پاکدستی و دوری از فساد، ایجاد رفاه ملی و رشد اقتصاد کشور، عملگرایی در تمام شئون مربوط به سیاست و اجتماع، احترام خواسته های ملت تثبیت جایگاه ترکیه به عنوان یک کشور با قدامت تمدنی و تاریخی بزرگ، رساندن کشور به استقلال اقتصادی سیاسی … از جمله مولفه های پیروزی در تجربه نهضت اسلامی ترکیه و حزب عدالت و توسعه می باشد.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما میتوانید از برچسب ها و ویژگی های HTML هم استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

بالا