باز بهار آمد
نگرشی بر آغاز سالِ جدید و نوروز
اگر قیامت بر پا می شد، و درين حال در دست يكي از شما نهالِ براى غرس بود، پس اگر فرصت داشت، آن را غرس نمايد، زيرا به او پاداش داده مي شود. (حديث- عمده القاري)
باز بهار آمد…
اینک بار دگر در آستانه آغاز سال جدید هجری شمسی قرار داریم و آمد آمد موسم بهار است. دفتر روزگار بار دیگر ورق می خورد و فصل بهار با آب و هوای تازه و دل انگیزش آغاز می شود، طبیعت و زمین پس از دوران افسردگی زمستان بقدرت خالق قادر دوباره زنده گشته و قبای سبز به تن می کنند، برگِ سبزِ درختان، جلوۀ گل های رنگارنگ و پر زدنِ مرغان زیبا و خوش الحان یکجا با نسیم گوارای بهار، دل انسان را به خوشی و طرب می اندازد. سردی و کرختی رخت می بندد و زمین، انسان، حیوان و پرندگان دورۀ جدیدی از سعی و تلاش خویش را آغاز می کنند.
شادمانی به پیشواز بهار، یک احساس فطری
با آغاز بهار زندگی رونق تازه می یابد و هر جا آثار طراوت، تازگی و جوش و خروش به نظر می رسد، آرزوهای نیک برای سال جدید، پر از خیر و برکت در دل ها جوانه می زنند و یخ های یاس با گرمی دل انگیزِ آفتابِ امید کم کم ذوب می شوند. مردم با شور و شعف به پیشواز سال جدید می روند و مقدمۀ بهار و سرسبزی و طراوت را گرامي می دارند و با دل های مالامال از امید، خیر و برکت شادمانی می کنند و نعمت های بی پایان پروردگار شان را از زرع و ثمار، کوه و کوهسار، دشت و دمن و زمین و باغ انتظار می کشند. در چنین حال و مناسبتی، احساس خوشی و مسرت در دل ها و تعبیر از این احساس، امری است بدیهی و کاری است انسانی و هیچ کس را نشاید تا به محض این که مردم سال جدید و آغاز بهار را گرامی می دارند و احساس سرور و شادمانی می کنند زبان منع و تشنیع و تقبیح بر آنان دراز کند و عرصۀ وسیع زندگی را به خلق خدا تنگ بسازد.
پابندی به ارزش های شرعی در اظهار سرور
تا جاییکه به اظهار خوشی و مسرت طبیعی و انسانی- بدون خارج شدن از مرزهای شریعت- بخاطر آمدن موسم بهار و آغاز سال جدید ارتباط دارد اشکالی به نظر نمی خورد. چه این کار در دایره مباحات آمده و حکم سایر مناسبات های فرحت و سرور را می گیرد. مگر نقطۀ را که باید بدان توجه داشت این است که این احساس و شعور خوشی باید در محدوده و چارچوب یک احساس طبیعی انسانی باقی بماند و در طریقه و نحوۀ تعبیر از آن حدود و ضوابط شریعت و دین پامال نگردیده و معیارها و ارزش های والای اخلاقی و انسانی، قربانی طوفان بی لجام احساسات و عواطف نشوند، زیرا شریعت اسلام بحیث نظام و قانون مکمل زندگی برای هر چیز و حالتی اعم از نیک و بد، شادمانی و حزن، و طریقۀ تعبیر از آن روش و حکمی دارد که مسلمان مکلف به پابندی به آن است. به عبارت دیگر درین گونه موارد نباید از حدود الله تجاوز شود که به نص قرآن کریم: “وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ” يعني هر که از حدود الله تجاوز کند در حقیقت بر نفس خود ظلم کرده است. (الطلاق۱)
به الفاظ دیگر باید گفت که احساس شادمانی و مسرت به پیشواز بهار و تعبیر از این سرور و شادمانی بحیث یک احساس طبیعی بشری باید در محدودۀ یک پدیده و احساس كاملا طبیعی انسانی باقی بماند و نباید شکل و رنگ دینی و یا هم خرافات و پندار و کردار های خود ساخته و نابجا را بخود بگیرد و نه هم در آن از موازین و احکام شرعی تخطی شود.
تأملی در تجلیل از نوروز
پرداختن به نصوص، تفصیلات و جزئيات دلایل پیرامون جواز و یا عدم جواز از حوصلۀ این جزوۀ مختصر خارج است ولی جا دارد تا بخاطر روشن شدن قضیه و نظر به اهمیت و ابعاد پدیدة نوروز چند
حقیقت تاریخی و شماری از اصول و ثوابت دین را پیرامون برخی از عملکرد های که درین روز صورت می گیرند، بدور از انفعالات و احساسات ارائه نماییم:
بعد از نگرشِ دقیق و بی طرفانه انسان به این نتیجه می رسد که:
– تجلیل از نوروز یک پدیده فرهنگی و مبنی بر رسم و رواج است که از هزاران سال به اینسو جریان دارد.
– تجلیل از نوروز ریشه در مراسم و سروده های دین زردشتی دارد و تجليل آن، مراسم و آدابِ خاص دارد.
– عقاید و باورهای مختلف با نحوۀ تجلیل از نوروز یکجا شده و در برخی از موارد شکل دینی را بخود گرفته است.
– رسم و رواج های معمول در تجلیل از نوروز هيچ اساس و ریشۀ در دین اسلام ندارند و نمی توان هیچ نص و دلیلی برای توجیه آن در قرآن، سنت و اقوال علما و بزرگان دین پیدا کرد.
– برخی از کار های که در روز نوروز و به عنوان تجلیل از آن صورت می گیرند، كاملاً مخالف با اساسات شرعی می باشند.
نصوص وروایات متعددی وجود دارند که تجلیل از مناسباتی را که در ادیان دیگر غیر از اسلام ریشه دارند مردود دانسته و مردم را از آن منع می کنند.
دین و فرهنگ چیست؟
سخني كه بايد به آن دقت نمود اين است كه بحیث یک اصل و قاعدۀ کلی بايد ابتداءً بین دین و فرهنگ و رسم و رواج بحیث دو پدیدۀ متفاوت و مجزا از هم، تفکیک صورت بگیرد. به این معنی که دین بر اساس وحی الهی استوار بوده و نصوص قرآن کریم و سنت حضرت پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم بنیادِ دین را تشکیل می دهند و ثوابت دینِ اسلام بحیث آخرین نظام الهی برای انسان ها قابل تغییر و تبدیل نبوده و گنجايشِ هیچ نوع کمی و زیادی در دین اسلام وجود ندارد: “الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا” یعنی امروز دین شما را برای تان تکمیل کردم و نعمت خویش را برشما تمام ساختم و اسلام را بحیث دين برای تان برگزیدم. (المائده۳). اما فرهنگ و رسم و رواج ساخته و پرداختۀ بشر است و جنبه های خیر و شر و خوب و بد هردو را داشته و با گذشت زمان قابل تبدیل و تحول می باشد.
معیار قبول و رد عُرف و پدیده های فرهنگی
در تعامل و برخورد با پدیده های فرهنگی و اجتماعی این تفکیک را باید در نظر داشت تا از فرهنگ و رواج بنام دین دفاع نشود و همچنان مخالفت با رسم و رواج مخالفت با دین و شریعت تلقی نشود. همچنان در موافقت و مخالفت با پدیده های فرهنگی این را هم باید متوجه بود که دین و احکام شریعت اسلامی معیار و مقیاس پذیرش و یا رد پدیده های فرهنگی است و از عرف و فرهنگ جامعه همان مقبول و قابل پذیرش می باشند که با احکام دین اسلام در تضاد و تصادم نباشند. به تعبیر دیگر همۀ اعراف و پدیده های فرهنگی جامعه را نمی توان دربست پذیرفت و یا رد کرد. این عُرف ها و پدیده ها باید در میزان شریعت سنجیده شوند تا آنچه که با آن متصادم نباشد قبول و آنچه با آن مخالف باشد رد شوند. این وظیفۀ هر مسلمان است تا حق را جستجوکند و علمای شریعت هم مسؤليت و رسالت دارند تا حقایق دین را بدون افراط و تفریط به مردم تبیین و تفهیم نمایند.
نقاط مهمی که بايد در مورد نوروز در نظر داشت
بنابر آنچه در بالا گفته شد، در مورد نوروز باید به نقاط ذیل توجه داشت:
۱- احساس و اظهار شادمانی و فرحت بخاطر آغاز موسم بهار و سال نو که فقط اساس و جنبۀ انسانی، عادی و طبیعی را داشته باشد، اشکالی ندارد، ولي چون شریعتِ اسلامی ما را به اجتناب از تجلیل شعایرِ دینی غیر از اسلام و اظهار مخالفت با غیرمسلمین در شعایر دینی ایشان امر می کند، لذا لازم است تا از تعین روزِ مشخص و همچنان پابندی به مراسم و رواج های معین برای اظهارِ سرور و شادمانی در همه موارد دوری گزید.
۲- تجلیل از نوروز هیچ اساس دینی در شریعت اسلام ندارد و دادن صبغه و رنگ دینی به آن به هر نوعی که باشد یک بدعت و اضافه در دین است که امر ممنوع و مردود می باشد.
۳- در اظهار سرور و شادمانی بخاطر فرار رسیدن سال نو و فصل بهار، نباید از حدود و موازین اعتقادی و شرعی تخطی شده و ارتکاب منهیات صورت بگیرد.
۴- تفریح سالم و مطابق با موازین و چوكات شریعت، بدون اين كه صبغه ديني را بگيرد، حق شرعی و انسانی مردم بوده و کسی حق ندارد به هیچ عنوانی این حقِ مسلم را از ایشان سلب کند.
کار های که باید از ان اجتناب شود:
برخی اعمال مخالف با اعتقادات و ارزش های اسلامی در مورد نوروز که جواز شرعی ندارند و باید مسلمان از ان اجتناب کند ذيلا ذكر مي گردند:
۱- رفتن مردم اعم از زن و مرد به قبرستان ها در این روز، و پختن غذا های مخصوص به نیت صدقه، نذر و غیره.
۲- بالا کردن جنده (بیرق) به عنوان یک عنعنۀ دینی در بعضی زیارت ها مانند: روضة شهر مزارشریف، امام صاحب ولایت کندز، کارتۀ سخی در شهر کابل و غیره… متاسفانه باید گفت که حکومت های افغانستان چه در گذشته و چه در حال بجای منع چنین اعمال مخالف با احکام شریعت، خود متولی انجام این بدعت شده و رسماً آن را انجام می دهند که در نشر و ترسیخ پدیده های منفی فرهنگی و پخش برداشت ها و کردارهای نادرست در جامعه نقش بزرگ دارند. جا دارد تا مسوولینِ دولتی خصوصا وزارت های اطلاعات و فرهنگ، حج و اوقاف، شورا های علما و غیره بر اساس رسالت دینی و ملی شان درین مورد تحقیق و بررسی شرعی و علمی نموده و در پالیسی مذکور که شکل یک عرف و عنعنۀ منفی را گرفته است تجدید نظر نمایند.
۳- طواف کردن به دور قبرها و بوسیدن آنها و طلب حاجات از مرده گان و غيره که همه در زمره اعمال مخالف شریعت مي آیند و گاهی- العیاذ بالله- تا سرحد ارتکاب شرک صریح پیش می رود.
۴- ارتکاب اعمال منافی احکام دین مانند اختلاط زنان و مردان نامحرم.
۵- برگزاری محافل رقص و سرود و ارتکاب بعضی محرمات مانند: شراب نوشی و استفاده از مواد مخدر و غيره.
صدقۀ جاریۀ نهال شانی:
نكتة ديگري كه به مناسبت فرارسيدن فصل بهار قابل يادآوري است این که، بايد با استفاده ازین فرصت، برای سرسبزی کشور تلاش فراوان صورت گيرد و نهال شانی را در شهرها و دهات میهن عزیز هم بحیث یک وجیبه و حکم شرعی و هم بحیث یک فرهنگ و عنعنۀ پسندیده و مقبول تقویت کرد. جا دارد تا امسال هر یک از هموطنان مسلمان ما اعم از زنان، مردان، جوانان، و اطفال با غرس – حد اقل یک نهال و وارسی و سرپرستی از آن تا نخشکد- صدقۀ جاریۀ را برای خویش بجا بگذارند.
شعار ” امسال- هر کس یک نهال”
ما از برادران و خواهران هموطن خود بر اساس وجیبه و رسالت اسلامی مان دعوت و تقاضا می کنیم تا هر فردی ما در سرتاسر افغانستان عزیز شعار: “امسال- هرکس یک نهال” را بلند نموده به آن جامۀ عمل بپوشانیم. باید دانست که نهال شانی بر اساس احکام و دساتیر اسلامی و احادیث صریح پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم کار خیر و صدقۀ جاریه است که ثواب و اجر آن فراوان، دایم و مستمر می باشد.
سال نو فرصتی برای محاسبۀ نفس
بدون شک آغاز سال جدید و فصل بهار فرصتی است برای محاسبۀ نفس و جمع بندی اعمال سال گذشته تا با عزم و ارادۀ قوی برای گشودن صفحۀ جدیدی از کار های نیک و تجدید شخصیت در تمام عرصه های معنوی و مادی زندگی گام برداشت… از شب و روز گذشتۀ عمر بايد پند و عبرتی گرفت و با الله متعال تعهد بست كه فرصت باقيماندۀ عمر را غنیمت شمرده و آن را در کار های خیر و طاعت خدا و خدمت به خلق او سپری کرد و ازین عمر كوتاهِ دنیا خوشۀ چید و توشۀ برای آخرت ساخت.
بار الها… ديگر بهاران مان را با خون رنگين مساز!
برادران و خواهران گرامي! چه زيباست كه همۀ مان دست عاجزانة تضرع و زاري به بارگاه ايزد متعال بلند نموده و از ذات اقدس اش بخواهيم تا ديگر بهار مان با جويبار خون و سيل اشك هموطنان مان رنگين نباشد. بياييد از خداوند كريم استدعا نماييم كه ملت رنج ديدة ما را از نعمتِ بهارِ آزادي، آسايش و زندگي مطمئن در ساية نظام الهي بهرمند سازد!
يقينا كه الله قبول كنندۀ دعا است.