پایان سال و محاسبه نفس

الحمد الله رب العالمين حمدا كثيرا طيبا مباركا فيه كما يحب ربنا ويرضى، اللهم صلي وسلم وبارك على عبدك ورسولك محمد.

به پایان رسیدن سال ۱۴۰۰ و فرا رسیدن فصل جدید در‌ زندگی ما باعث ایجاد تحولی در زندگی مان میشود.
این تحول و تغییر‌ سال، با خود موضوعات و درس های را برای ما می آموزاند، که نزد متفکر وانسان با برنامه ارزشی بسزای دارد.
با گذشت روز ها، ماهها، و سال های که در پی گذشتن شان استیم، و فصل های که شکایت آن را برای دیگری میکنیم، از سردی هایش در شکایتیم و از گرمی هایش در فرار؛ در حالیکه همین روز هاست، که زندگی مان را شکل میدهد، و هر آن روزی که میگذرد، روزی‌از عمر‌ما کم میشود؛ این تغییر‌ و شکل گیری روز، هفته، ماه و در نهایت سال و قرن، همه نقشی مستقیمی در روش زندگی‌ ما و نسل آینده دارد؛ به گونه یی که زندگی امروز ما فردای ما را تشکیل میدهد، همین گونه کارکرد های امروز ما آینده نسل جدید را تشکیل میدهد.
اگر‌ به عمق این مسئله (گذشت زمان) بنگریم برای ما مراحل زندگی را از بزرگ شدن انسان تا بزرگ شدن مشکلات و مسئولیت هایش همه را به شکل عملی به تصویر میکشد، همانگونه که مشکلات ما در آغاز کوچک و ناچیز به نظر میرسد، روز های که می گذرانیم در دید ما چیزی ‌کوچک و بی ارزشی است؛ با گذشت مدت زمانی متوجه میشویم، و با وحشت زمانیکه به عقب خود نگاه میکنیم، میبینم که مشکلات کوچک دیروز؛ امروز مانع حرکت مان میشود، و همینگونه مدت زمانی که از دست میرود، اگر چه در اول کم و ناچیز به نظر میرسد، اما بعدا سال های از عمر‌ ما را از ما جدا میکند، پس اینجا می باید تفکر‌ کرد و اوقات کم و کوچک را هم فرصت بزرگ شمرد، و از آن در راه رسیدن به اهداف نفع برد.
و این بالای مسلمان است تا سهم خود را از روزی که در آن قرار دارد، بردارد و خود را بهتر از دیروز ‌بسازد، چه با خواندن متنی چه با تذکر کلمه یی، و چه با انجام علمی نیک..
اگر بخواهیم به مکانی برسیم، و یا هدفی را دنبال کنیم، نیاز به پلان گذاری دقیق، تنظیم اوقات و در آخیر نیاز به محاسبه داریم، محاسبه نه تنها که در راه رسیدن به اهداف ما کمک ما میکند، بلکه باعث تقویت ایمان در قلب مؤمن میشود و قدم های مسلمانان را در راه دین مستحکم میسازد.
و به همین سبب شریعت و نياکان امت، به محاسبه نفس جایگاه ويژه ای قائل بودند، زیرا حقیقت محاسبه این است که انسان بعد از هر گاهی به حال قلب خود بنگرد.
دکتور صالح العصيمي میگوید:《همانگونه ای که انسان متوجه نظافت و صفایی بدن و لباس خود می باشد، می باید بصورت مداوم توجه خاصی به پاکی قلبش نیز داشته باشد.》

اهمیت محاسبه
الله متعال در قرآن کریم میفرمایید: {بل الإنسان على نفسه بصيرة} [القیامة: ۱۴] ترجمه: (بلکه انسان خودش از وضع خود آگاه است) انسان توسط محاسبه میتواند از اعمال که انجام داده است آگاه شود، و می‌باید انسان نفس خود را در تمامی امور و اعمال که در یک سال انجام داده محاسبه کند، از جمله: نماز های فوت شده ، مطالعه، صدقه، زکات ، اعمال نیک، صله رحم، ختم القرآن، اهتمام به امروز مسلمانان .‌..
محاسبه نفس را از آلوده شدن به اعمال بیهوده وا میگذارد، و انسان را عادت میدهد بر انجام اعمال نیک، همانگونه که الله متعال در قرآن کریم فرموده است: {يومئذ تعرضون لا تخفى منكم خافية} [الحاقة: ۱۸] (در آن روز [برای محاسبه و قضاوت] به الله عرضه می‌شوید و هیچ کار نهانتان نهان نخواهد ماند).

پس لازم است تا هر فرد مسلمان باید هر قدر هم که جایگاه و مقام والایی داشته باشد، وقتی را با خودش خلوت کند و به دور از هیاهوی زندگی و غوغای آن، به رفتارهایی که مرتکب شده توجه کند و خود را به سبب کم کاری هایی که از او سر زده و شانه خالی کردنش از کار نیک مورد محاسبه قرار دهد تا از نردبان کمال و مراتب فضیلت بالا رود.
محاسبه‌ی نفس آن گونه که ماوردی میگوید: (این است که انسان کردار روزش را در شب مرور کند، اگر پسندیده بود آن را امضا نموده و مانند آن عمل کند و اگر ناپسند بود آن را اصالح کند – در صورت امکان – و در آینده مانند آن عمل نکند).
عمر بن الخطاب رض فرموده است: «خود را محاسبه کنید قبل از آن که محاسبه شوید، خود را بسنجید قبل از آن که سنجیده شوید، همانا محاسبه ی امروز شما از محاسبه ی فردا آسانتر است، برای نمایش بزرگ، خود را آراسته نمایید، در آن روز، پیش آورده می شوید و (از کار و بارتان) هیچ نهفته ای پنهان نمی ماند».
و همچنان میمون بن مهران رحمه الله گفته است: «التقي أشد محاسبة لنفسه من سلطان عاص ومن شريك شحيح»، یعنی: انسان با تقوا نفس خود را بسیار بیشتر از سلطان عاصی و شریک خسیس محاسبه می‌کند.
همانگونه که هر شب قبل خواب خود را محاسبه میکنیم؛ لازم است تا محاسبه کلی داشته باشیم تا موفقیت های حاصل شده و به شکست های که مواجه شدیم دیگر تکرار نشود، و در صدد اصلاح نفس خود باشیم‌. خواجه عبدالله انصاری رحمه الله در منازل السائرین، رکن اول محاسبه‌ی نفس را این دانسته که «تقيس بين نعمته وجنايتك»، یعنی: میان نعمت خداوند و جنایت خود مقایسه کنی! پس هرچه عیب و گناه داری بر کاغذی بنویس، آنگاه نعمت‌های الله متعال را به یاد بیاور و کوتاهی خود را ببین! سپس میان کارهای نیک و کارهای بدی که انجام داده‌ای مقایسه کن و ببین کدام یک اشتباه و کدام یک درست است! پیش از آنکه قضاوت شوی، خود را قضاوت کن و در توبه بشتاب که مرگ مهمان ناخوانده‌ای است که با خود حسرت ابدی می‌آورد.
چند روز باقی مانده سال ۱۴۰۰ را غنیمت شمرده و نفس خودرا مورد خطاب قرار بدهیم تا اشتباهات ما اصلاح و خود را آمده یک دوره جدید بسازیم و بتوانیم پلان دقیق با اهداف نیک راهی سال جدید خورشیدی شویم.
موفق و کامگار بمانید.
اللهم صلي وسلم على سيدنا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين.