چرا روز عرفه از بهترین روزهای سال است؟
روز عرفه، نهم ماه ذیالحجه، یکی از پرفضیلتترین و روحانیترین روزها است. این روز نهتنها برای حاجیانی که در دشت عرفات گرد هم میآیند، بلکه برای تمام مسلمانان جهان لحظهای استثنایی است؛ لحظهای برای دعا، توبه، بخشش گناهان و نزدیکی به خداوند. در ادامه این مطلب فضایل این روز ذکر شده است تا اینکه بدانیم چرا روز عرفه از بهترین روزهای سال است.
روز کامل شدن دین
خداوند متعال در این روز دین خود را برای امت اسلامی کامل کرد و نعمتهای خود را بر آنان تمام نمود. در سوره المائده، آیه ۳ میفرماید:
﴿ الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلَامَ دِینًا ﴾
«امروز دین تان را برای شما کامل کردم، نعمت خود را بر شما تمام نمودم، و اسلام را برای شما دین پسندیدم.»
از عمر بن خطاب رضی الله عنه روایت است که مردی یهودی به او گفت: «ای امیرالمؤمنین، اگر این آیه بر ما نازل میشد، آن روز را عید میگرفتیم.» عمر پاسخ داد: ما آن روز را به خوبی میشناسیم؛ هنگامی که پیامبر صلی الله علیه وسلم روز جمعه در عرفه ایستاده بودند. [متفق علیه]
وقوف در عرفات؛ رکن بزرگ حج
پیامبر اسلام صلی الله علیه وسلم فرمودهاند: «الحجُّ عرفةُ» — «حج، همان عرفه است.» [سنن ترمذی، نسائی، ابن ماجه]
از ظهر روز نهم ذیالحجه تا غروب آفتاب، حاجیان در این دشت پهناور میمانند، لبیک میگویند، دعا میکنند و اشک میریزند. این صحنه یکی از بزرگترین تجمعات بشری روی زمین است؛ میلیونها انسان از هر نژاد، قوم و ملیتی، همه در لباس سفید یکسان، در برابر خداوند میایستند. تفاوتهای طبقاتی، نژادی و ملی در این دشت رنگ میبازند و تنها یک هویت باقی میماند: بندهای در برابر خالق.
استجابت دعا در روز عرفه
در روز عرفه مستحب است که زیاد دعا کنیم و از خداوند متعال با امید و یقین بخواهیم. پیامبر صلی الله علیه وسلم در این باره میفرمایند:
«خَيرُ الدُّعاءِ دُعاءُ يَومِ عَرَفَةَ» «بهترین دعا، دعای روز عرفه است.» — [ترمذی]
این فضیلت برای همه مسلمانان است، چه در حج باشند و چه نباشند. هر مسلمانی در هر کجای دنیا میتواند از این فرصت طلایی برای دعا و مناجات بهرهمند شود.
روزه روز عرفه؛ کفاره گناهان دو سال
یکی از سنتهای مستحبی بسیار مهم روز عرفه، روزه گرفتن است. پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند:
«يُكَفِّرُ السَّنَةَ المَاضِيَةَ وَالْبَاقِيَةَ» «گناهان سال گذشته و سال آینده را پاک میکند.» — [رواه مسلم]
گناهان سال آینده که هنوز مرتکب نشدهایم به لطف خداوند یا از گناهان دور نگهداشته میشویم، یا اگر مرتکب گناهی شدیم، خداوند به اعمالی هدایت میکند که آن گناه را پاک کند. این رحمت بیحد خداوند است که برای بندگان روزهدار این ثواب عظیم را قرار داده است.
رهایی از آتش جهنم
خداوند متعال در این روز بندگان بیشتری را از آتش جهنم آزاد میکند تا در هر روز دیگری از سال. از عایشه رضی الله عنها روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند:
«مَا مِنْ يَوْمٍ أَكْثَرَ مِنْ أَنْ يُعْتِقَ اللَّهُ فِيهِ عَبْدًا مِنْ النَّارِ، مِنْ يَوْمِ عَرَفَةَ»
«الله متعال در هیچ روزی به اندازه روز عرفه، بندگان را از آتش جهنم آزاد نمیکند.» — [مسلم]
روز عرفه فضیلت های همانند ده روز ذی الحجه دارد
روز عرفه در جمله ده روز ذیالحجه است که خداوند به آنها سوگند یاد کرده است. خداوند متعال در سوره الفجر میفرماید:
﴿ وَالْفَجْرِ . وَلَيَالٍ عَشْرٍ ﴾ [۱-۲/فجر] «سوگند به سپیده دم، و سوگند به شبهای دهگانه.» ابن عباس رضی الله عنه میگوید: «اینها ده روز ذیالحجه هستند.»
همچنین از ابن عباس رضی الله عنهما روایت است که پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند: «ما مِنْ أيَّامٍ العمَلُ الصَّالِحُ فيها أحبُّ إلى اللهِ مِن هذه الأيام» يعني أيامَ العشر، قالوا: يا رسُولَ الله، ولا الجهادُ في سبيلِ الله؟ قال: «ولا الجهادُ في سبيلِ الله، إلا رجلٌ خَرَجَ بنفسِه ومالِه فلم يَرْجِعْ من ذلك بشيءٍ» [بخاری]
«هیچ روزهایی نیست که عمل صالح نزد الله محبوبتر از این روزها باشد» — یعنی روزهای دهگانه ذیالحجه. گفتند: یا رسول الله، حتی جهاد در راه الله؟ فرمود: حتی جهاد در راه الله، مگر مردی که با جان و مال خود برود و با چیزی از آن برنگردد.
اصحاب در روز عرفه چه میکردند؟
اصحاب در روز عرفه بر فراز کوه عرفات میایستادند و از خداوند متعال طلب بخشش و کفاره گناهان خود میکردند و از خداوند متعال میخواستند که آنها را از آتش جهنم آزاد کند. بر اساس آنچه بانوی ما عایشه رضی الله عنها از پیامبر صلی الله علیه و آله روایت کرده است: «روزی نیست که خداوند در آن بندگان بیشتری را از آتش جهنم آزاد کند، به اندازه روز عرفه.»
از گناهانی که مانع بخشش میشوند مانند اصرار بر گناه کبیره، تکبر، دروغ، غیبت و تهمت کاملاً دوری میجستند و پیوسته ذکر میگفتند: لا إله إلا الله وحده لا شريك له، له الملك وله الحمد وهو على كل شيء قدير
اعمال مستحب روز عرفه برای همه مسلمانان
روز عرفه تنها برای حاجیان نیست. هر مسلمانی در هر جای دنیا میتواند از فضایل این روز بهرهمند شود. در ادامه اعمال مستحبی که در این روز انجام دهیم آمده است:
- روزه گرفتن: روزه روز عرفه کفاره گناهان یک سال گذشته و یک سال آینده است. پیامبر ص فرمودند: «گناهان سال گذشته و سال آینده را پاک میکند.» — مسلم
- دعا و مناجات با خداوند: بهترین دعا، دعای روز عرفه است. در این روز با خلوص نیت دعا کنید، برای خود، خانواده و تمام مسلمانان جهان. خداوند در این روز بیش از هر روزی آماده پاسخ دادن است.
- ذکر فراوان: پیوسته «لا إله إلا الله» و «الله اکبر» و «سبحان الله» بگویید. صحابه در این روز پیوسته ذکر میگفتند و از آن غافل نمیشدند.
- استغفار و توبه: از گناهان گذشته توبه کنید و از خداوند آمرزش بخواهید. این روز روز بخشش است و خداوند توبه بندگان را با آغوش باز میپذیرد.
- خواندن قرآن کریم: تلاوت قرآن را در این روز بیشتر کنید. هر حرف از کلام خداوند حسنهای است و در این روز مبارک ثواب آن چندین برابر میشود.
- صدقه دادن: اگر توانایی دارید، در این روز صدقه بدهید. صدقه در روزهای مبارک ثواب مضاعف دارد و از بلاها دفع میکند.
- دوری از گناه و اعمال ناپسند: در این روز بزرگ از هر چه خداوند را ناراضی میکند دوری کنید. غیبت، دروغ، تهمت و هر گناه دیگری را کنار بگذارید تا از بخشش این روز محروم نشوید.
سخن پایانی
در این دنیای پرشتاب، روز عرفه مثل یک مکث است؛ مکثی برای تأمل، مکثی برای توبه و مکثی برای آغاز دوباره. شاید همین است که پیامبر ص آن را بهترین روز سال نامیده است — روزی که خداوند بیش از هر روزی به بندگانش نزدیک است و بیش از هر روزی آماده بخشیدن.
پس بیایید این روز را با عبادت، دعا، روزه و توبه زنده بداریم و از این فرصت کمنظیر که خداوند در اختیارمان گذاشته نهایت بهره را ببریم.
اللهم اجعلنا ممن دعاك فأجبته، وتوكّل عليك فكفيته
«خدایا ما را از کسانی قرار ده که تو را خواندند و تو پاسخشان دادی، و بر تو توکل کردند و تو آنها را کفایت نمودی.»