فلسفهی قدسیت قدس
تحقیق: خدیجه نظری
عضو مجمع نویسندگان و مترجمین بخش خواهران جمعیت اصلاح هرات
«به خدا سوگند تا زمانی که قدس اسیر باشد نخواهم خندید». [صلاح الدین ایوبی]
شهر قدس (بیت المقدس) در مرکز فلسطین واقع شده و مهمترین شهر و پایتخت آن است. این شهر یکی از قدیمیترین شهرهای تاریخی و از مقدسترینِ آنها برای معتقدان آیینهای آسمانی از جمله یهودیان، مسیحیان و مسلمانان است. تاریخ این شهر با پیامبران پیوند خورده و زمین و آسمان آن مقدساتی همچون کنیسةالقیامة و مسجد مبارک اقصی را در خود جای داده که میراثی تمدنی، فرهنگی و جهانی به حساب میآید.
قدس از دیرباز جایگاه ویژهای در اندیشه، تاریخ و میراث اسلامی داشته و برای مسلمانان هم از حیثیت تاریخی مهم است و هم در میان امت اسلامی از مکانت بزرگ دینی برخوردار است.
قرآن عظیم الشان از سفر پیامبر اکرم ص از مسجدالحرام (مکه معظمه) به مسجدالاقصی (قدس شریف) حکایت نموده و این شهر و ماحول آن را بابرکت میخواند: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَىٰ بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا ۚ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ(الإسراء: ۱) «پاک و منزه است خدایی که بندهاش را در یک شب از مسجدالحرام به مسجدالاقصی که گرداگردش را پر برکت ساختیم برد، تا آیات خود را به او نشان دهیم او شنوا و بیناست».
قطعاً قدس تنها یک قطعه زمین نیست که فقط بر آن شهر و بناها برپا شده باشد، بلکه روح، عقیده، تاریخ و تمدن گذشته و آینده و قوت حق علیه باطل است.
قدس و مسجد الاقصی مسئلهی اصلی امت اسلامی است و چرا نباشد، در حالی که مسلمانان این قضیه را با قلب و فطرت سلیم خود میدانند که مسجدالاقصی یکی از هستههای اصلی ایمان، اولین قبله، دومین مسجد روی زمین و سومین مسجد مقدس آنها است. مسجدی که مسیر معراج پیامبر بزرگوار اسلام بوده و در قرآنکریم به برکت و تقدس موصوف است و به همین دلیل ارزش و جایگاه ویژهای به قدس بخشیده است.
سنت فعلی و قولی پیامبر ص نیز همواره بیانگر بزرگی و مقدس بودن این مکان بوده است، چنانچه در حدیثی میفرمایند: «بار و بندیل سفر بسته نمیشود مگر به سه مسجد؛ مسجدالحرام، مسجدالاقصی و این مسجد من».
جایگاه و تقدس فلسطین و شهر قدس در شریعتهای آسمانی:
نزد یهودیان: یهودیان فلسطین و مخصوصاً قدس را سرزمین موعودشان دانسته و آن را محور تاریخ و آرامگاه پیامبرانشان و مرکز دین یهود میدانند و بر اساس گمانهایشان مرکز مقدساتشان یعنی معبد موهوم در آن جا است.
نزد مسیحیان: مسیحیان فلسطین را مهد دینشان میدانند که عیسی ع در آن جا متولد شد و دعوتش را از آن جا آغاز کرد و مراکز بزرگ دینیشان در آن جا است؛ مثل کلیسای قیامت که معتقد اند مسیح در آن جا دفن شده است.
نگاه مسلمانان به فلسطین و قدس: مسلمانان ایمان دارند که آنها وارثان حقیقی میراث داود و سلیمان و پیامبران و صالحان بنی اسرائیل هستند، همان کسانی که مدت زیادی در زیر پرچم توحید در فلسطین حکم نمودند و مشروعیت حکم آنها به مسلمانان سپرده شده است، چون آنها بعد از این پیامبران پرچم توحید را بلند کردند و در راه پیامبرانشان حرکت میکنند. همچنان در تاریخ اسلامی از عهد رسولالله ص نسبت به سرزمین مقدس فلسطین علاقهی شدیدی نشان داده شده و پیامبر اسلام و خلفای راشدین برای فتح آن نیروها گسیل داشتهاند و دو بار در تاریخ اسلامی (در زمان عمر بن خطاب و صلاح الدین ایوبی) شهر قدس بدون خونریزی فتح شده و دوران طلایی خود را گذرانده است.
رابطهی مسلمانان با قدس در اصل رابطهای مبتنی بر قرآن، اندیشهی اسلامی و سنت نبوی است، قدس بخشی از تمدن و میراث فرهنگی مسلمانان و همچنان نقطهی وحدت میان ملتهای عربی و اسلامی در شرق و غرب جهان محسوب میگردد.
فضایل و قداست قدس و مسجد الاقصی بیشتر و مفصلتر از آن است که در این مختصر بگنجد، اما با موارد و دلایل زیر قدسیت و ارزش آن نزد مسلمانان آشکارتر میگردد:
قدس قبلهی اول مسلمانان: اولین چیزی که در احساس و حافظهی مسلمانان و اندیشهی دینی آنان نقش بسته است این است که پیامبر ص و اصحاب از زمان واجب شدن نماز در شب اسراء و معراج تا شانزده ماه بعد از هجرتشان رو به آن نماز میخواندند؛ تا اینکه الله متعال دستور داد که به جانب کعبه یا مسجدالحرام رو کنند:
وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۚ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِي وَلِأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ(البقرة:۱۵۰ ) «و از هر جا که بیرون رفتی رو به سوی مسجدالحرام کن و ای مؤمنان (به هنگام نماز) هر جا که بودید رو به سوی آن کنید».
قدس سرزمین اسراء و معراج: دومین تصویر از قدس که در شعور مسلمانان نقش بسته است این است که الله متعال آن را پایان سفر زمینی و آغاز سفر آسمانی معراج پیامبر قرار داده است و خداوند اینگونه اراده فرمود که سفر زمینی و شبانهی پیامبر از مکه و از مسجدالحرام آغاز شده و در مسجد الاقصی پایان یابد و این مسئله هم بیهوده و تصادفی نبوده است. قرآن ابتدا و انتهای این سفر را به صراحت بیان کرده است: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَىٰ بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا ۚ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ (الإسراء: ۱)
«تسبیح خدایی را سزاست که بندهی خود را در شبی از مسجدالحرام به مسجدالاقصی برد، آنجا که دور و بر آن را پر برکت ساختهایم تا برخی از نشانههای خود را بدو بنمایانیم».
داستان اسراء و معراج سرشار از رمزها و دلالتهایی است که نشاندهندهی اهمیت این مکان مبارک میباشند و پیوندی است میان مسجد الحرام و مسجد الاقصی، به گونهای که قداست یکی از آن دو مسجد از قداست دیگری جدا نیست.
قدس سومین شهر مقدس: در اسلام قدس، سومین شهر مقدس به شمار میآید. اولین شهر مقدس مکه با داشتن مسجدالحرام، دومی مدینه با داشتن مسجد النبی و سومی هم قدس که الله متعال آن را به وسیلهی مسجدالاقصی مورد تکریم قرار داده است.
قدس نقطهی درخشان و نگین سرزمین فلسطین محسوب میشود که خداوند پنج بار در قرآن آن را وصف کرده است:
• هنگام توصیف مسجدالاقصی در سورهی اسراء آیهی اول.
• هنگام صحبت کردن دربارهی سرگذشت ابراهیم خلیل در سورهی انبیاء آیهی ۷۱٫
• در داستان موسی و فرعون در سورهی اعراف آیهی ۱۳۷٫
• در داستان سلیمان و توصیف پادشاهیاش در سورهی انبیاء آیهی ۸۱٫
• در داستان سبا و توصیف امنیت و آسایشی که خداوند برایش فراهم کرده بود در سورهی سبا آیهی ۱۸٫
قدس سرزمین دفاع و جهاد: خداوند به پیامبر خبر داده است که دشمنان این سرزمین مقدس را اشغال کرده یا آن را به تجاوز و اشغال تهدید خواهند کرد. به همین سبب امتش را برای نگهبانی از آن و جهاد برای دفاع از آن تشویق کرده است. همچنان پیامبر از جنگی که میان مسلمانان و یهودیان اتفاق خواهد افتاد خبر داده و فرموده است که پیروزی در نهایت از آن مسلمانان خواهد بود.
در قدس دومین مسجدی است که در روی زمین بنا شده است: از ابوذر غفاری روایت شده است که گفت: «گفتم یا رسول الله! کدام مسجد در زمین ابتدا بنا شده است؟ فرمودند: مسجدالحرام. گفتم: سپس کدام مسجد؟ فرمودند: مسجدالاقصی. گفتم: چند سال بین آنها فاصله بود؟ فرمودند: چهل سال.
اجر پاداش نمازخواندن در مسجد الاقصای قدس چند برابر میگردد: از ابوذر روایت شده که گفته است: ما نزد رسول الله ص در مورد اینکه کدام مسجد برتر است، مسجد رسول الله یا مسج دالاقصی، بحث نمودیم. رسول الله ص فرمودند: «نماز خواندن در مسجد من برتر از چهار نماز در مسجد الاقصی است و آن جا مصلای خوبی است. زمانی میرسد که اگر شخصی به اندازهی ریسمان اسبش در آن جا زمین داشته باشد که از آن بیت المقدس را ببیند، این برای او از تمام دنیا بهتر است یا فرمودند که برای او از دنیا و آنچه در دنیا است بهتر است» و در روایتی دیگر پاداش نماز خواندن در مسجدالاقصی ۱۰۰۰ برابر یا ۲۵۰ برابر میباشد.
همچنان در حدیثی دیگر پیامبر میفرمایند: «همیشه گروهی از امت من خواهند بود که برحق خواهند بود و دشمنانشان را شکست خواهند داد و کسانی که با آنها روبرو میشوند به آنها آسیبی نمیرسانند، جز اندک اذیتی که به آنها خواهد رسید و تا امر الله متعال بیاید آنها همچنان برحق هستند. گفتند: آنها کجا هستند ای پیامبر خدا؟ فرمودند: در بیت المقدس و اطراف بیت المقدس».
منابع:
قدس در چنگال صهیونیسم، مؤلف: دکتر شریف ابوشماله، مترجم: سید راشد عبیدی
گذری بر تاریخ فلسطین، مؤلف: فتحی عبدالقادر، مترجم: ابراهیم ساعدی رودی
https//www.eslahonline.net