خانواده مستحکم (عوامل استحکام خانواده)
زندگي مقدمهي آخرت است، اما همين مقدمه چون بنيان تکامل است، بسيار حساس و سرنوشتساز میباشد، لذا نبايد آن را دست کم گرفت و ساده انگاشت. يکي از محيطهايي که انسان اغلب از آغاز تا پايان زندگي با آن رابطهي تنگاتنگ و سرنوشتساز دارد خانواده است. خانواده بهعنوان مهمترين کانون بشري، عنصر اساسي در تشکيل، پيشرفت و موفقيت يک جامعه و ملت است. پس بايد هر چه بيشتر در جهت نيل به سعادتمندي آن کوشيد که دستيابي به اين مهم تنها از طريق شناسايي کامل عوامل تحکيم بنيان خانواده امکانپذير است. حال بايد دانست براي استحکام خانواده و موفقيت در زندگي مان به کسب چه مهارتهايي ضرورت داریم.
خوشبختانه دين اسلام با دقت در تمام جوانب نيازهاي انسان، در اين عرصه نيز همچون ساير ابعاد و عرصهها آموزههاي متعالي و حياتبخشي را ارائه مينمايد. شيوههاي دين آميزهاي از روشهای شناختي، عاطفي و رفتاري است.
عوامل فراواني در تحکيم بنيان خانواده و سرزندگي آن مؤثرند که در ذيل به مهمترين آنها پرداخته شده است:
١ – ايمان و فضيلتگرايي اعضاي خانواده: در قرآن توصيههاي مکرري به تقوا در تشکيل خانواده شده است، چنان که ميخوانيم: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَ بَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ ۚ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا ؛(نساء/١)اي مردم! از مخالفت پروردگارتان بپرهيزيد ، همان کسي که همهي شما را از يک انسان آفريد، و همسر او را از جنس او خلق کرد، و از آن دو مردان و زنان فراواني منتشر ساخت و از خدايي بپرهيزيد که هنگامي که چيزي از يکديگر ميخواهيد نام او را ميبريد، از قطع رابطه با خويشان خود بپرهيزيد، زيرا خداوند مراقب شماست.»
همچنين خداوند در سورهي بقره شرط ازدواج با مشرکان را ايمان آنها دانسته است: «وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنۚ وَلَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ …؛(بقره/٢٢١) و با زنان مشرک و بتپرست تا ايمان نياوردهاند، ازدواج نکنيد، کنيز باايمان از زن آزاد بتپرست بهتر است، هر چند شما را به شگفتي آورد. و زنان خود را به ازدواج مردان بتپرست در نياوريد تا ايمان نياوردهاند، يک غلام باايمان از يک مرد آزاد بتپرست بهتر است هر چند (مال و موقعيت و زيبايي او) شما را به شگفتي آورد… .»
استدلال قرآن در آيه چنين است که گرچه مشرکان به دليل آزاد و زيبا بودن، برتري ظاهري دارند، اما چون زناشويي با آنان باعث لغزشهاي اخلاقي و عقيدتي فرد مسلمان ميشود، کنيزان و بردگان مسلمان بر آنان ترجيح دارند. اين امر براي جوانان که گاه سخت شيفته و شيداي جمال و زيبايي ظاهري يا موقعيت ماديو اجتماعي دختران و پسران ميشوند و ارزشهاي ديني و معنوي را فداي آن ميسازند، هشدار و رهنمون مناسبي است. در واقع اين آيه تاکيدی بر ايمان، عقيده و فرهنگ مشترک است.
٢ – وجود عشق، مهر و محبت ميان اعضاي خانواده: انسان تشنهي دوستي و محبت است. انگيزهي بسياري از تلاشها و زحمات طاقتفرساي زندگي میتواند محبت باشد و وجود آن در خانواده انسان را به فعاليت و کسب معاش وا ميدارد.هر يک از زوجها بايد بدانند که همسر او نزديکترين و محرمترين فرد به او است. لذا توصيه مىشود به همسرتان به عنوان يک نيمهتن، حامى و پشتيبان نگاه کنيد و تلاش نماييد وى را خوشبخت کنيد.پیامبر ص ميفرمايد: هر گاه کسي را دوست داشتي او را بدان آگاه ساز، زيرا اين کار دوستي را در ميان شما استوارتر ميسازد. مهر و محبت اعضاي خانواده به همديگر سبب جلب رضايت و رحمت خدا ميشود که بديهي است چنين خانوادهاي پايدار و سعادتمند است، چرا که پيامبرص فرمود: هنگامي که مرد به زن خود با مهر و صفا بنگرد و همسرش همان سان به او نگاه کند، خداي فرزانه به آن دو به ديدهي مهر مي نگرد.
٣ – آشنايي کامل اعضاي خانواده با حقوق و وظايف خود: حق و وظيفه از هم جدا نيستند، يعني هر کس حقي داشته باشد، در مقابل وظيفهاي نيز دارد و بالعکس. اين موضوع در مورد تمام افراد بشر ثابت است و تنها خداست که حقوقي دارد اما وظيفهاي بر او نيست.
بديهي است که اعضاي خانواده نيز نسبت به هم حقوق و وظايفي دارند که به ترتیب ذیل است:
الف) حق والدين بر فرزندان
ب) حق فرزندان بر والدين
ج) وظيفهي هر يک از زن و مرد نسبت به کل خانواده:
د) حقوق و وظايف زن و شوهر نسبت به يکديگر:
٤ – تفاهم و همکاري ميان اعضاي خانواده:خانواده نهادیست که برای رشد و تعالی آن نیازمند مديريت و برنامهريزي صحيح _کوتاه مدت و بلند مدت_تحت نظر زوجین است.در ذيل به سه نمونه ازخانوادههايي که يکي يا هر دو در امور خير و معنوي همکار و همفکر نيست اشاره ميگردد:
الف) خانوادهاي که مرد خوب اما زن بد است، مثل لوطعو نوحعو همسرانشان.
ب) خانوادهاي که زن خوب اما مرد بد است، مثل آسيه و فرعون.
ج) خانوادهاي که در خبائث همفکر و همکارند، مثل ابو لهب و همسرش.
۵_ايجاد امنيت روانى
لازمهي استمرار روابط زناشويى سالم، داشتن تعهد و وفادارى، صداقت، اعتماد، انصاف، صميميت، سعهي صدر، تفاهم و اعتماد است. با رعايت اين اصول نسبت به همسرتان احساس مسئوليت کنيد و در خانه، فضايي سرشار از امنيت عاطفى ايجاد کنيد.
الف. تأييد همديگر
مورد صحبت و توجه قرار گرفتن از نيازهاى اساسى انسان است. سعى کنيد در روابط زناشويىتان به طريقى رفتارهاى مطلوب همسرتان را مورد توجه قرار دهيد و تأييد کنيد. همسر شما بايد بفهمد که براى او ارزش قائل هستيد. خلاصه آن که تشويق، تأييد و بيان نکات مثبت، بايد به طور آشکار و يا در جمع باشد و تذکر نکات منفى و انتقاد بايد به شکل محرمانه و در تنهايى صورت گيرد. متوجه باشید که رعايت اخلاق نيکو و رعايت ادب و احترام متقابل در خانواده لازمه استحکام بنیان خانواده میباشد بطوریکه هیچ چیز دیگری جای آنرا نمی گیرد.
ب. برخورد منطقى با مشکلات
بايد در نظر داشت که مشکل يک طرف و شيوهي برخورد با مشکل طرف ديگر است. به جاى اتخاذ روش پرخاشگرانه، خشونتآميز و بدبينانه، بهتر است روش مسالمتآميز، صميمانه و خوشبينانه را انتخاب کرد. اگر رفتارى براى شما مبهم است، سادهترين راه اين است که از همسرتان سؤال کنيد هدف شما از انجام اين کار چيست؟ منظور شما از اين حرف چيست؟ چرا اين گونه رفتار مىکني؟ چطور شد که اين گونه عمل کردى؟ لازم به ذکر است که عدم وجود روحيهي صبر و پايداري و متانت در فراز و فرودهاي زندگي باعث از هم پاشیدگی خانواده میگردد.
ج. جلوگيرى از سوء تفاهم
مهمترين و شایعترین عامل ایجاد مسائل و مشکلات زناشويى، سوء ارتباطات و سوء تفاهمات است. هر زن و مردى به سهم خود مسئوليت دارند که از به وجود آمدن اين مسائل پيشگيرى کنند و در اولين فرصت ممکن، به حل و فصل آنها بپردازند. قابل ذکر است که رازداری یکی از شروط مهم وفاداری و مانع بسیاری از سوء تفاهمات است. مراقب باشید زيرا سوء تفاهمات به صورت يک فرآيند مخرب و پيشرونده عمل مىکنند. گاهى يک سوء تفاهم کوچک مانند گلولهي برفى است که بر اثر غلطيدن از فراز کوه به تدريج به يک برفکوچ عظیم تبديل مي شود.
در پایان باید گفت انجام دادن هر کارى به مهارت و دانش نياز دارد. يعنى براى يک همسر توانا شدن، بايد دانايىها، دانشها و مهارتهاى لازم را کسب کرد. از اين رو توصيه مىشود با مطالعهي کتابهاى مربوط به تعليم و تربيت، روانشناسى خانواده و آئين همسردارى و به دانش و مهارت خود بيفزايند.
خانوادههای عزیز پس از ازدواج، تحكيم بنيان مطرح است تا از تشكيل صحيح خانواده و محكم شدن بنيان آن به تعالي و رشد برسيم، لذا مثلث: “تشكيل”، “تحكيم” و “تعالي” را پيش رو داريم. اگر بخواهيم خانواده را تعالي ببخشيم بايد متعادل باشيم. تعادل به همراه خود تعالي را خواهد آورد بحثي كه هم اكنون مطالعه كرديد گوشه از شیوههای“تحكيم بنيان خانواده” است به عبارت ساده تر “چگونه زندگيمان را محكم كنيم”، “چگونه ريشه هاي زندگي مشترك را در زمين وجودمان روز به روز محكم تر سازيم؟”
پيامبر اسلام ص فرمودند: «خَيرکُم خَيرکُم لاَهلِه؛ بهترين شما، بهترين براى خانوادهاش است».
پیروزه کریمی
منابع:
تربیت و اصلاح فرزندان……….محمد قاسم قاسمی
تربیت سالم فرزندان……….حمیدالله حمیدی
www.yassin-taha.blogfa.com
women.moe.org.ir.www
www.med.umich.edu
www.sina-co.ir
www.beytoote.com