اسباب اتلاف وقت
تحقیق و ترتیب: راشده قانت
وقت یا اسباب اتلاف وقت در حقیقت عمر و زندگی آدمی است که در حال گذر میباشد و اموری که ما بدان مصروف هستیم، کیفیت گذر عمرمان را مشخص میسازد انسان در حقیقت بر مبنا و اساس یک هدف مشخص آفریده شده است که برای برآورده ساختن آن هدف یا رسیدن بدان در طول مسیر زندگی اش تلاش نماید تمام لحظات زندگی نقشی ارزنده در رسیدن به این هدف دارند و هرگاه که ما از هدف خود دور شویم و خویشتن را با کارهایی دیگر مشغول سازیم در حقیقت وقت خود را ضایع ساختهایم از این رو باید هدف خود را در زندگی پیدا کنیم و اسباب رسیدن به هدف خود را بشناسیم و از آنها استفاده کنیم.
در این مقاله قصد دارم تا شما را به ۱۲ سبب اتلاف وقت آشنا سازم.
اهمیت زمان و عمر بر هیچ خردمندی پوشیده نیست، به طوریکه هیچ انسان موفقی را در عالم نمیتوان یافت که توفیق خود را مرهون بهرهوری درست از عمر خود نداند.
اتلاف وقت یا همان زمان کشی یکی از اموری است که متاسفانه در تمام جوامع در بین عدهای از افراد رایج است و در مقابل اتلاف وقت اهمیت یا ارزش دادن به زمان است.
در دین مبین اسلام به زمان ارزش زیادی داد شده است همچنانی که در آیات زیادی از قرآن مجید الله متعال به وقت و زمان اشاره نموده است:
(وَالْعَصْرِ، إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِي خُسْرٍ، إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ) سوره العصر.
سوگند به زمان، انسانها همه زيان مندند، مگر كساني كه ايمان ميآورند و كارهاي شايسته و بايسته ميكنند و هم ديگر را به تمسّك به حق سفارش ميكنند و يكديگر را به شكيبائي توصيه مينمايند.
الله متعال به زمانه سوگند یاد نمود، چراکه زمان همان زندگی است و وقت مایهی انجام اعمال و امور صالح برای مومنان است و برای اشخاص غافل وقت بدبختی است.
الله متعال در ارزش وقت و زمان میفرماید که: {وَسَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالْنَّهَارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالْنُّجُومُ مُسَخَّرَاتٌ بِأَمْرِهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ } [النحل:۱۲]
و خدا شب و روز و خورشيد و ماه را براي (مصالح و منافع) شما مسخّر كرد و ستارگان به فرمان او مسخّر و هستند مسلّماً در اين كار دلائل روشن و نشانه هاي بزرگي (بر قدرت و عظمت الله متعال) است براي كساني كه تعقّل ميورزند (و در پرتو خرد به كارها مينگرند).
ذکر شب و روز و آفتاب و مهتاب در آیه کریمه دلالت بر زمان دارد چراکه زمان از پی هم گذشتن شب و روز میگذرد و وقتی الله متعال شب و روز را در اختیارمان قرار داده است پس نباید آن را با انجام کارهای بیهوده و اموری که به ما نفع نمیرساند آن را ضایع سازیم.
و در جایی نبی اکرم صلی الله علیه وسلم این گونه میفرمایند: و عَنْ أَبِى بَرْزَةَ الأَسْلَمِىِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- «لاَ تَزُولُ قَدَمَا عَبْدٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يُسْأَلَ عَنْ عُمْرِهِ فِيمَا أَفْنَاهُ وَعَنْ عِلْمِهِ فِيمَا فَعَلَ وَعَنْ مَالِهِ مِنْ أَيْنَ اكْتَسَبَهُ وَفِيمَا أَنْفَقَهُ وَعَنْ جِسْمِهِ فِيمَا أَبْلاَهُ» أخرجه الترمذي وهو صحيح.
ابو برزه اسلمي روايت ميکند که:
رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمودند: در روز قيامت تا لحظهاي گامهاي بنده ميخکوب است که از عمرش پرسيده شود آن را در کدام راه فنا نموده و از علمش که در آن چه کرده و از مالش که از کدام راه آن را بدست آورده و به کدام راه صرفش نموده و از جسمش که آن را در کدام راه پير کرده است.
از این حدیث مبارک دانسته میشود که در روز قیامت از لحظه به لحظهی عمر آدم پرسیده می-شود و این پرسش یعنی ما باید عمر خود را در راه درست صرف کنیم و خودمان را کارهایی که عمر ما را ضایع میسازد مصروف نکنیم.
و عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ – رضى الله عنهما – قَالَ قَالَ النَّبِىُّ – صلى الله عليه وسلم – « نِعْمَتَانِ مَغْبُونٌ فِيهِمَا كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ، الصِّحَّةُ وَالْفَرَاغُ » أخرجه البخاري.
رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمود: دو نعمت است که بسياري مردم از آن استفادهء درست نمينمايند، تندرستي و آسودگي از کار.
تا این جای سخن دریافتیم که عمر و وقت تا چه میزانی در شریعت اسلامی اهمیت دارد؛ پس بر ما لازم تا توجه بیشتر و عمیق تری نسبت به زمان و وقت خود داشته باشیم و عوامل اتلاف وقت را بشناسیم و با آنها مقابله کنیم و شاعر چه زیبا میفرماید:
نگه دار فرصت كه عالم دمـي است دمي پيـش دانـا به از عالـمي اســت
سكندر كه بر عـالمي حكم داشــت در آن دم كه ميرفت و عالم گذاشت
مـیسـر نــبـودش کــزو عــالَـــــمـی ستــانـنـد و فـرصـت دهـنـدش دمـی
“سعدی”
حال ميپردازیم به رایج ترین اسبابی که باعث میشود وقت ما هدر رود:
۱- ندانستن ارزش وقت: آنگاهی که انسان ارزش چیزی را نداند به آن اهمیت نمیدهد و ضایعش میسازد اما وقتی اهمیت و ارزش چیزی برای آدم معلوم باشد قدر آن را میداند و به درستی از آن بهره میبرد پس انسان باید در پی این باشد که اهمیت و ارزش زمان را دریابد تا آگاهانه از فرصتهایت بهره ببری.
۲- نداشتن هدف مشخص در زندگی: زمانیکه انسان در زندگی خود هدفی نداشته باشد که برای آن تلاش کند؛ پس زمانش را به بیهودهگی میگذراند ولی اگر هدف او از زندگیاش معلوم باشد زمانش را صرف رسیدن به هدفش میکند و لحظه لحظهی عمرش را غنیمت میشمارد.
۳- نداشتن برنامهی درست و منظم: وقتی در زندگی انسان، بی نظمی و پراکندگی وجود داشته باشد، خواسته یا ناخواسته کار و برنامهی مان متوقف میشود و سببی میگردد تا وقت ما ضایع شود، انسان صبح از خواب بیدار میشود در حالیکه نمیداند امروز قرار است چه کاری را انجام دهد یا کدام برنامهاش را سرو سامان بدهد و این گونه طول روزش را به بیهودهگی میگذارند و نمیداند هدفش از زندگی چیست؛ چراکه هیچ یک از برنامههایش نظم و ترتیبی ندارند.
۴- پیروی از خواهشهای نفس: دنبال کردن خواستههای نفس، انسان را از پیروی از حق دور ساخته و عمرش را ضایع میسازد، انسان را در خواب غفلت فرو برده که وقتی بیدار و هوشیار میگردد که جان به حلقوم رسیده و دیگر فرصتی برایش باقی نمیماند_از این حال به الله متعال پناه می.بریم_ فَلاَ يَصُدَّنَّكَ عَنْهَا مَنْ لاَ يُؤْمِنُ بِهَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَتَرْدَى [طه:۱۶]
(نبايد تو را از (ايمان به قيامت و آمادگي براي) آن باز دارد كسي كه بدان باور نداشته و از هوا و هوس خويش پيروي مينمايد، كه هلاك خواهي شد).
۵- عقب انداختن کارها و برنامهها: یکی از دلایل عمدهی تلف نمودن وقت یا زمان کشی همین عقب انداختن برنامهها است، وقتی که ما برنامهی خود را به موقع اجرا نکنیم طبیعتا همان زمان را صرف کاری غیر ضروری میکنیم و این یکی از دلایل اتلاف وقت است.
۶- دوستان و همنشینهای بد: وقتی انسان با افراد و دوستان بد نشست و برخاست داشته باشد، آنان وقت وی را در امور بی فایده ضایع میسازند که هیچ سودی در پی آن نمیباشد و انسان قاتل زمان خود میشود و عمر خود را در شهوات هلاک کننده سپری مینماید.
۷- حرفهای بیهوده: یکی از مصروفیت هایی که زمان انسان را ضایع میسازد مشغول شدن به حرفها و صحبتهای غیر مفید است که اغلبا به گناه کشیده می شود چون حرفهای بیهوده معمولا غیبت و حرف زدن پشت سر دیگران است که هم وقت را ضایع میسازد و هم انسان را مرتکب گناهی میکند.
۸- تماسهای تلفنی (غیر ضروری): در عصر کنونی یکی از وسایل ارتباطی که بسیار زیاد مورد استفاده قرار میگیرد تلفن همراه است که انسانها به وسیلهی آن با اشخاصی که بخواهند ارتباط میگیرند و خیلی از برنامههای خود را از همین طریق پیش میبرند اما گاهی این وسیله میتواند سبب اتلاف وقت شود و آن زمانی است که فرد ساعتها بدون ضرورت با تلفن صحبت می کند.
۹- شبکههای ماهوارهای: در عصر حاضر، هیچ خانهای یافت نمیشود مگر اینکه تلویزیونی در آن است و شبکهها و برنامههای مختلفی دارد که از آن پخش میشود که همین کثرت برنامه ها مردم را به خود مصروف میسازد و سبب میشود تا آن ها مدام به این فکر کنند که حال کدام برنامه را مشاهده کنند در فلان ساعت چه سریالی را تماشا کنند و این گونه میشود که بخش زیادی از وقت خود را صرف برنامههای غیر مفید تلویزیون میسازند.
۱۰- خوردن و خوابیدن زیاد: باید دانست کسی که زیاد میخورد و میخوابد به هدف خود نمیرسد تا زمانیکه در همان حال باشد، بر طلب علم تلاش نمیکند و عبادتی انجام نمیدهد و حتی چیزی از دنیا را نیز به دست نمیآورد چراکه مدام در حال ضایع ساختن وقت خود است.
۱۱- حسرت گذشته را خوردن و ترسیدن از آینده: متاسفانه بخش زیادی از زمان ما صرف غصه خوردن و افسوس خوردن برای گذشته میشود و این خود سبب ضایع شدن عمر میگردد، مگر اینکه آدمی از گذشتهی خود درس بگیرد و تجربه کسب نموده و تلاش نماید تا اکنونش بهتر از گذشتهاش باشد.
۱۲- ارادهی سست: زیاد اند افرادی که میخواهند لحظههای خود را غنیمت بشمارند و آن را در امری به کار ببرند که در دنیا و آخرت به نفعشان باشد، برنامه ریزی میکنند کارهای خود را نظم میبخشند؛ اما خیلی زود رویاهای شان خراب میشود و این فقط بخاطر ضعف اراده شان است؛ زیرا ضعیف بودن اراده، وقت را هدر میدهد؛ چراکه کسی که ارادهی قوی داشته باشد اجازه نمیدهد حتی یک لحظه از عمرش در هر شرایط و حالتی به هدر رود.
اینها دلایل و اسباب عمدهای است که اکثر افردای که زمان آنان ضایع میگردد حتما سبب اتلاف وقتشان یک یا چند دلیل از مواردی است که در بالا ذکر شد؛ پس خوب است که ما اسبابی که باعث میگردد وقت ما ضایع شود را بشناسیم و با برنامهی درست و پشتکار با آنها مقابله کنیم.
چگونه میتوان از تلف شدن وقت خود جلوگیری نمود؟
مهمترین چیزی که وقت را از تلف شدن نجات میدهد این است که زکات وقت خود را بپردازیم و زکاتش این است که ساعاتی از شبانه روز را به عبادت بپردازیم، نمازهای فرض را کامل و به درستی ادا نماییم، زمانی را به تلاوت قرآن عظیم الشأن اختصاص دهیم و اعمال صالح و نیک انجام دهیم تا الله متعال به وقت و عمرمان برکت دهد و به ما توفیق دهد که کارها و برنامههایمان به درستی انجام شود.
برای اینکه به راحتی بتوانیم از وقت خود استفاده درست نماییم و از تلف شدن آن جلوگیری کنیم؛ بهتر است برای هر روز خود برنامه داشته باشیم و وقتی صبح از خواب بیدار میشویم، بدانیم که قرار است چه کارهایی را انجام دهیم و برای اینکه برنامهی مان به درستی پیش رود خیلی عالی میشود که آن را بنویسیم و در دفترچه یادداشتی ثبت کنیم تا در ذهنمان باشد، از آن جایی که تمام امور و برنامههای انسان اولویتهایی دارد و همهی برنامهها در یک سطح قرار ندارند انسان میتواند کارها و برنامههای مهم خویش را در صدر جدول قرار دهد و بر اساس میزان اهمیت برنامه به آن رسیدگی نماید.
وقتی برنامه و کار آدمی برایش مشخص شد آن را نباید عقب بیاندازد و به موقع مناسب آن اجراء نماید؛ چراکه همین عقب انداختن برنامه است که وقت را ضایع میسازد و روز آدمی را بیهوده به پایان میرساند و یک باره انسان به خود میآید و میبیند از تمام برنامه هایش عقب مانده؛ پس خوب است که هرکاری را در زمان مناسب خودش انجام دهد، هیچگاه نباید آدمی به ذهنش خطور کند که چند کار را با هم انجام دهد و با خود فکر کند که چقدر زیرک است و توانسته کلی کار را در یک زمان انجام دهد، اینگونه هم خودش ناامید میشود و هم کار و برنامهاش به درستی پیش نمیرود، صحیح آن است که هر کاری را در یک زمان مشخص، با آرامش و تمرکز انجام دهیم تا بازدهی خوبی داشته باشیم.
در حین انجام کارها حتما به خودمان استراحت بدهیم، خیلی از امور و برنامههای افراد، نا موفق میماند و بیشتری از زمان شان تلف میگردد و این به سبب آن است که در میان برنامهی خود زمانی برای استراحت قرار نداده اند و اینگونه مدام ذهنشان خسته میشود و توانی برای اجرای برنامههایشان ندارند؛ پس یادمان باشد که در بین برنامههای خود استراحت را جای دهیم تا دوباره انرژی بگیریم و توانی برای ادامه کار داشته باشیم.
تا اینجای بحث نکاتی را یاد گرفتیم که به ما خیلی کمک میکند تا از وقت خود درست استفاده کنیم و از اتلاف آن جلوگیری کنیم.
فواید تنطیم وقت:
• تمام شدن کارها در زودترین فرصت و با کمترین انرژی
• رسیدن به اهداف و آرزوها
• رسیدن به نتیجه و ثمر عالی
• تنظیم وقت به ما کمک میکند تا با مدیریت درست زمان، بتواینم لحظاتی را با دوستان و عزیزان خود سپری کنیم و وقت مناسب و زیادی برای استراحت و تفریح داشته باشیم.
• کم شدن اشتباهات در برنامه و کاهش فشار کار و استرس
• استفاده از روز به طریقهی درست
در پایان
ان شاء الله که همهی ما بتوانیم در تمام مراحل زندگی از وقت خود به درستی استفاده کنیم و به اهداف بزرگ و مهم زندگی خود دست یابیم و در دنیا و آخرت سربلند و کامیاب باشیم.