حق منِ زن در اسلام
نگارش: استاد آرزو عزیزی
زنان بازوی توانای جامعه و به عنوان بدنه ای از جامعه انسانی هستند ، که شناخت و درکِ منزلت و مقام آنها در حقیقت شناخت انسان و کرامت اوست. زن در آفرینش و در بُعد روحی و جسمی از همان گروهی آفریده شده که مرد آفریده شده است. هر دو جنس در جوهر و ماهیت یکسان و یگانه اند، تمایزی ندارند. زن و مرد در انسانیت برابر اند ولی دو گونه انسان با دو گونه خصلت، البته این اختلاف ناشی از عوامل جغرافیایی، تاریخی و اجتماعی نیست، بلکه طرح آن در متن آفرینش ریخته شده است و این خلقت خداوند است. آیه ( ۷۱ ) سوره توبه، زن را بازوی مرد و مرد را حامی زن خوانده است. و در سوره نساء آیه ۱۹ می فرماید: ( عاشروهن بالمعروف) که این نشان دهنده ارزش و جایگاه زنان در دین است.
زن به عنوان مادر ارزش والایی در دین برایش داده شده است. ( بهشت زیر پای مادران است) – و بالوالدین احسانا.
به عنوان همسر – زن و شوهر را مایه تسکین و آرامش معرفی کرده، و حقوق و تکالیفی را بر هر یک شان وضع نموده است.
به عنوان دختر مایه برکت معرفی شده است، لذا اندیشه برتری فرزند پسر و دختر در دین مردود است.
زن می تواند در اجتماع فعالیت های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی با حفظ معیار های اسلامی ( حدود پوشش، نحوه ارتباط با مردان نامحرم، حفظ وقار و شایستگی یک زن مسلمان … ) که مخالف با عزت و کرامت زن نباشد را انجام دهد. مقدس ترین و اصلی ترین وظیفه برای زنان همسر داری، خانه داری و تربیت اولاد است.
( و من آیاته ان خلق لکم من انفسکم ازواجا لتسکنو الیها و جعل بینکم موده و رحمه – روم آیه ۲۱)
( یا ایها الناس تقوا ربکم الذی خلقکم من نفس واحد و خلق منها زوجها – نساء – آیه ۱)
(هن لباس لکم و انتم لباس لهن – ۱۷۸ آیه بقره)
حقوق شرعی و عرفی زنان:
۱- حق حیات: ( من قتل نفسا بغیر نفس او فساد فی الارض فکنما قتل الناس جمعیا و من احیاها فکانما احیاالناس جمعیا – مائده ۳۲ )
ماده ۲۳ قانون اساسی کشور می نگارد: ( زندگی موهبت الهی است هیچ کس نمی تواند بدون مجوز قانونی کسی را از این حق محروم کند.)
۲- حق آزادی: (کل مولود یولد علی فطره – صحیح البخاری ) هر کودکی که بدنیا می آید بر اساس فطرت بدنیا گام می گذارد . خطاب حضرت عمر رض به ناقضین این حق چنین بود: ( از چه زمان مردمی را که مادرشان آنها را آزاد بدنیا آورده است به بردگی و غلامی گرفته اید.
ماده ۲۴ قانون اساسی کشور: آزادی حق طبیعی انسان است.
۳- حق برابری: برتری در دین بر اساس تقوا و علمیت است. چنانکه پیامبر ص در این مورد فرمودند: هیچ کس بر دیگری برتری ندارد مگر به تقوی.
ماده ۲۲ قانون اساسی: مرد و زن در برابر قانون دارای حقوق و وجایب مساوی هستند.
۴- حق دفاع از حیثیت و شخصیت زن و مرد: ( جان و مال و ابروی یک مسلمان بر مسلمان دیگر حرام است )
ماده ۲۹ قانون اساسی کشور: تعذیب انسان ممنوع است.
۵- حق برخورداری از عدالت خواهی: حق دسترسی به محاکم ( فان تنازعتم فی شی فروده الی الله و الرسول ) (نساء / ۵۹ )
۶- حق تعلیم و تحصیل: اولین آیه که نازل گردید، اقراء یعنی «بخوان» بود و آدم ع بر اساس ظرفیت علمی که داشت خلیفه خدا در روی زمین قرار گرفت. به عنوان فریضه دینی، طلب علم بر مرد و زن فرض گردید. ماده ۳۴ قانون اساسی کشور – تعلیم حق تمام اتباع افعانستان است.
۷- استقلالیت اقتصادی: زنان نیز می توانند از مال و دارایی برخوردار باشند و فعالیت تجارتی و غیره داشته باشند. (للرجال نصیب ممااکتسبو و للنساء و نصیب مما اکتسبن) ( نساء / ۳۲ )
ماده ۴۰ قانون اساسی در باب – حق مالکیت – می گوید: هیچ کس از کسب ملکیت و تصرف در آن منع نمی شود.
۸- حق انتخاب در ازدواج
۹- حق تعیین مهریه
۱۰ – حق نفقه
۱۱- حق تفریق در صورت بروز مشکلات و عدم ادامه دادن زندگی زناشویی
۱۲- حق برخورد نیک
۱۳- حق ارث گرفتن به عنوان دختر، مادر، همسر و خواهر.
در حقیقت این اسلام است که عدالت و آزادی ای همراه با حفظ کرامت و عزت زن به ارمغان آورده است و شکایت زنان در اصل از بی عدالتی های جامعه و رفتار ناشایست و غیراسلامی پاره ای از مردان است.
متأسفانه ما در جامعه ای زندگی می کنیم که سالها جنگ و تعصب… اجازه تحصیل و کار و فعالیت را از زنان گرفته و آنها را در حاشیه قرار داده است. دستخوش تعصبات و جهالت کسانی شده اند که از دین بهر ه ندارند. زن به عنوان انسان عضو خانواده نیازمند آرامش، آسایش، برخورد نیک و احترام است. باید از ابتداء برای فرزندان پسر آموزش داده شود تا حقوق زنان مورد رعایت قرار گیرد. به نیاز های دختران باید از ابتداء توجه صورت گیرد. نیازهای بُعد عاطفی شان بیشتر مد نظر گرفته شود، هنگام صحبت کردن، صحبت شان قطع نگردد، حق اظهار نظر و رأی در خانواده داشته باشند. امتیازات برابر اجتماعی برای شان داده شود، بطور مثال: محیط های تفریحی و تحصیلی برای زنان فراهم گردد، به بهداشت زنان و دختران توجه صورت گیرد، روی قضیه آموزش دختران سرمایه گذاری شود، توجه به نقش مؤثر و فعال زنان صورت گیرد، مورد توهین و تحقیر قرار نگیرند و در کل برای پذیرش زن در جامعه باید فرهنگ سازی شود و حقوق شان بوسیله خودشان درست استفاده شود تا متضرر نگردند. و برای مردها باید آگاهی دهیم تا حقوق زنان را بشناسند و رعایت نمایند نه اینکه مجبور به این کار باشند.
اشاره ای کوتاه به نقش زنان تحصیل کرده در خانواده و جامعه:
فایده تحصیلات این است که اندیشه انسان را روشن و باورهای غلط را باطل میسازد، شخصیت انسان را بطور همه جانبه رشد میدهد، حتی عاملی برای تزکیه انسان است. اما یک نکته را نباید فراموش کرد، اینکه تحصیلات عالی بدون عامل تقوا، وجدان و اخلاق در عوض نفع حتی میتواند برای انسان مخرب باشد. تحصیلات برای زنان در حقیقت آگاهی جدید میدهد، حتی قبل از ازدواج نقش بارزی برای انتخاب همسر دارد، چون تحصیل این امکان را فراهم مینماید تا به الفاظ و ظواهر فریب نخورد بلکه حقایق را ببیند. زنانِ تحصیل کرده از حقوق خود باخبر هستند، میتوانند تصمیم درست در زندگی خود بگیرند. از قوه ی تجزیه و تحلیل بالایی برخوردار اند. میتوانند به عنوان مدیر قوی نقش مؤثر در خانواده و جامعه داشته باشند. زن تحصیل کرده هر چقدر که تحصیلات بالایی داشته باشد، بهتر و موفق تر عمل می کند، با مشکلاتی که مواجه میشود صبورانه تر و منطقی تر برخورد می کند، روحیه قوی تری دارد. آنچه که ضرورت جامعه امروزی ما است، افزایش عقل و تهذیب و رشد معنوی، کسب مهارتهای رفتاری در خانواده و اجتماع و دریافت اطلاعات و دانش های دیگری است که شخصیت فرد را تحت تأثیر قرار می دهد. در طول تاریخ، زنان عاملِ تحولات در توسعه جامعه بودند. در زمان عباسیان بزرگ ترین راه تجارتی و نهری از حجاز تا مکه به فرمایش زبیده خانم هارون الرشید ساخته شد. زنان با کسب مهارت و دانش می توانند در رأس امور باشند. چنانکه حضرت عایشه رض بودند، ولی قضیه خودباوری زنان به خودشان و اعتماد به توانایی های شان مهمتر است. اسلام حق تعلیم و لزوم آموزش را برای مرد و زن فرض قرار داده است. زن تحصیل کرده بین اولادهای خود تبعیض قایل نمی شود، رفتار عادلانه دارد، برای دختر و پسر امتیازات مساوی در نظر می گیرد، نقش عمده در تربیت و رشد کودکان دارد و اولادهای مسوولیت پذیر با اخلاق و سجایای نیک رشد می دهد و تقدیم جامعه مینماید تا جامعه یی سالم ساخته شود. انتقال فرهنگ، زبان و عرف اجتماعی وظیفه مادر است که برای خانواده انتقال میدهد؛ لذا اگر مادر تحصیل کرده باشد، به مراتب موفق تر است.
از بابِ نتیجه گیری می توانم بگویم: توسعه جامعه از هر لحاظ نیازمند حضور فعال و مؤثر زنان است.