ارزش گذاری به شخصیت زن در سیره نبوی ص

زنان جزوی از بدنهی جامعه انسانی اند که شناخت منزلت و مقام آنها درحقیقت شناخت انسان و کرامت اوست. زن در آفرینش و در بعد روحی و جسمی از همان جوهری آفریده شده، که مرد نیز آفریده شده است. لذا هر دو جنس در ذات و ماهیت یکسان و یگانه اند، از جهت اینکه زنان انسانند، پس مانند هر انسان دیگر آزاد آفریده شده و از حقوق انسانی برخوردار اند، بر علاوه یکی از مولفه های اساسی توسعه در هر جامعه، سهیم شدن زنان و مردان بصورت درست در فعالیتهای مورد نیاز جامعه میباشد.
در اسلام نیز جایگاه زنان مشخص است چرا که نیمی از جامعه اسلامی زمان پیامبر ص و خلفای راشدین را زنان تشکیل می دهند .
دین ما دین تعادل است لذا برای توانمندسازی تمام جامعه و سعادتمندی دنیوی و اخروی شان دارای راهکارهای بس مفیدی است.
برخلاف آنچه که جوامع غربی و برخی مسلمانان سطحینگر و کم اطلاع، می پندارند که اسلام اجازه ورود زنان را به اجتماع و سیاست نداده است. اینکه زنان را در حاشیه قرار داده و تنها وظایف خانهداری را به عهده زن می سپارند ،در حقیقت فهم اصیل از دین ندارند یا می خواهند دین را اشتباه معرفی کنند. در حالیکه قرآن کتاب هدایتی است برای بنیان نهادن جامعه مدنی، و نزول آن برای انسان بوده که شامل مرد و زن میشود. خداوندی که انسان را در روی زمین خلیفه قرار داده، چگونه زن را از امور اجتماعی دور نگه می دارد؟! در حالیکه خود به زن نقش پرورش و تربیت نسل ها و مشارکت در امور جامعه را داده است. زن در اسلام ) مانند مرد مسؤول است در امور بندگی خدا، تلاش برای برپایی و اقامه دین، ادای واجبات، اجتناب از محرمات، پایبندی به حدود شرعی، امر به معروف و نهی از منکر( او دارای مسؤولیت و تکلیف است. در تمام دستورات عام انسانی جز در موارد استثنائی زنان هم شامل اند هنگامی که خداوند انسانها را مورد خطاب قرار می دهد ) یاایها الذین .. یاایهاالناس ..( زنان نیز مورد خطاب قرار می گیرند. حدیث از پیامبر )ص( روایت است:} انماالنساء شقایق الرجال{ ) زنان همتای مردانند(. قرآن مسؤولیت اداره اصلاح
جامعه را بر عهده هر دو جنس مرد و زن قرار داده است. آیه ۷۱ سوره توبه) مردان و زنان با ایمان دوستان یکدیگرند که انسانها را به کارهای پسندیده وا می دارند و از کار های ناپسند باز میدارند، نماز را برپا میدارند و زکات را میدهند و از خداوند پیامبرش فرمان می برند. خداوند بزودی ایشان را مشمول رحمت خویش قرار خواهد داد(.
به این ترتیب بر زنان مؤمن لازم است که برای اصلاح جامعه، رشد و ارتقای مادی و معنوی جامعه از هیچ سعی و تلاشی کوتاهی ننمایند. چه بسا در برخی عرصه ها، بیش از مردان جامعه بتوانند نقشی مؤثر ایفا کنند.
در عصرنبوت پیامبر )ص( خدیجه رض اولین زنی بود که بعثت پیامبر ص را قبول کرد و مال و جانش را فدا نمود، سمیه رض اولین زن که شهید شد، زنان دیگری که در غزوات به عنوان پرستار و آبرسان، تهیه تدارکات و رسیدگی به مجروحان، با پیامبر ص همراه بودند. پیامبر ص عالی ترین سرمشق اخلاقی برای دنیا بشریت بوده و هستند. ایشان از سوی خداوند ج بارها در قران مجید مورد
تمجید به عنوان اسوه حسنه و دارای خلق عظیم قرار گرفته است. بدین لحاظ با نگاهی به سیره عملی پیامبر ص در خصوص زنان به حقایقی ناب در این باب دست می یابیم .با بعثت پیامبر ص تغییری عمیق و بنیادی در جایگاه زنان بوجود آمد، کرامت انسانی و شخصیت انسانی، حق حیات …. زنان به رسمیت شناخته شد. در حقیقت پیامبر ص به زنان هویت اجتماعی بخشیدند حتی درحوزه خانواده جایگاه ویژه ای به زن نسبت به مرد داده شده است. زنان با رعایت حدود شرعی می توانند فعالیت داشته باشند. در عصر پیامبر ص ، در هجرت اول به حبشه تعدادی از مردان و تعدادی از زنان برایشان دستور هجرت داده می شود .بعد ها -به عنوان حقوق شهروندی اسلامی- پیامبر ص با زنان نیز در هر دو بیعت عقبه، بیعت داشتند، در امر به معروف و نهی از منکر ،اشتراک در نماز های جماعت و عید، مراسم حج تاکید بر حضور زنان بود. اسلام آموزش علم را برای مرد و زن واجب دانست، حتی پیامبر ص برای زنان غرض فراگیری اصول شرعی روز های مشخص را اختصاص داد بودند. زنان در امور اقتصادی حضور و مشارکت پر رنگی داشتند در تجارت و معاملات، در حرفههای حصیر بافی ، صنایع دستی، عطاری … زنان معروفی مانند زینب بنت جهش وغیره بودند. اسلام برای زنان حق حیات، تحصیل، اشتغال، اختیار در انتخاب ) درخصوص خانواده در مورد مهریه و نفقه و انتخاب همسر (… طبابت، فرهنگ) نویسندگی، شعرسرایی و سخنرانی( ، فعالیت های سیاسی ) نمونه آن کار استخباراتی اسماء دختر حضرت ابوبکر رض در قضیه هجرت پیامبر ص، مشوره دادن ام سلمه در صلح حدیبیه، امان دادن به غیر مسلمانان مانند ام هانی و نمونه های زیاد دیگری ( را به تصویب و اجرا گذاشت .خود حضور همسران پیامبر ص در سفرها همراه ایشان ،بهترین شاهد بر ضرورت حضور زنان در اجتماع است. رفتار ملایم و احترام پیامبر ص نسبت به همه زنان مشهود بوده، حتی در غزوات و اصول جنگی تاکید داشتند بر زنان و اطفال وکهن سالان و محیط زیست آسیب نرسانید.
ذکر داستان ملکه سبا در آیات) ۲۳-۴۴( سوره نمل، بیانگر عقل و هوشمندی زنان حتی در حوزه رهبری مردم و نگاه مثبت قرآن به جایگاه زن است از وی به عنوان الگوی عقل و خرد معرفی شده و مسؤولیت پذیری و پختگی ملکه سبا را نشان داده است به نحوی که حتی مردان سران قومش وقتی ملکه سبا دعوت حضرت سلیمان رض را پذیرفت همه در مقابلش زانو زدند. وی با سیاست زیرکانه که داشت قومش را به سوی سعادت دنیا و آخرت سوق داد .
فهم و درایت حضرت عایشه رض در مسایل فقهی و فتوا به نحوی بود که همه از ایشان مشورت می گرفتند .ایشان حتی سرپرستی جنگ جمل را عهده دار بودند. خلفای راشدین به ویژه حضرت ابوبکر)رض( و عمر)رض( در مسایل مهم و اساسی و مسایل فقهی از زنان مشوره می گرفتند. چنانچه تغییر قانون پرداخت شهریه اطفال در زمان حضرت عمر رض توسط دستور یک زن اجراء شد .
حتی در مقابل رای و نظر حضرت عمر رض -در مورد مهریه -یک زن انتقاد میکند و حضرت عمر رض تصمیم خود را تغیر میدهند .
شفا دختر عبدالله در زمان حضرت عمر رض به عنوان محتسب بررسی بازار ها تعیین می گردد. و ده ها مثال دیگر که تاریخ ناب صدر اسلام با آن می درخشد…
تعامل پیامبر ص با همسران شان چگونه بوده است؟ پیامبر ص به عنوان رهبر امت، الگوی بشریت و تجسم عملی وحی الهی ،بهترین و نیکوترین عملکرد را نسبت به زنان داشتند. ذکر رفتار ایشان با همسران و سایر زنان امت در کتب سیره و حدیث به وفور مشاهده می شود. به طور خلاصه و نکته وار می شود تعامل ایشان را اینگونه ذکر نمود:
۱- خوش طبعی و حسن رفتار
۲- همکاری در امور خانه
۳- نظافت به خاطر همسر
۴- چشم پوشی از برخی کمبودیهای همسر
۵- غم شریکی و ملاطفت
۶- تحمل مناقشه و جر بحث
۷- سپاس گذاری در مقابل خدمات همسر
۸- احترام به فامیل و دوستان وی
۹- اعتماد به وفاداری و عدم خیانت همسر
۱۰- اعلان حمایت از همسر نزد خانواده و مردم
بلی رفتار و زندگی پیامبر ص با زنان اینگونه بود. براستی که ایشان شایسته ترین الگو هستند .
باید متذکر شد که موفقیت در زندگی بستگی به میزان بهره گیری از الگوی مناسب دارد، تلاش بدون سرمشق درست پیامد درستی ندارد، ازجمله چگونگی اخلاق و رفتار انسان ها در زندگی فردی، خانوادگی، اجتماعی است که باید در این باره از الگوی نیکو بهره جویند. پیامبر ص یک جامعه را بر اساس تقوای الهی، سعادت دنیوی و اخروی در فضای دوستی و صمیمیت، آرامش ،برابری و عدالت و مورد رضایت خدا و بندگانش بنا نهاد و قرآن و سنت را برای هدایت بشر به یادگار گذاشت.
متاسفانه ما در جامعهای زندگی می کنیم، قبل از اینکه جامعه اسلامی باشد یک جامعه عنعنوی است و عمل به عرف و رواج های محلی و منطقهای بین مردم، پر رنگ تر از اصول و قواعد اسلامی به چشم می خورد. به این ترتیب آگاهانه یا نا آگاهانه زنان در حاشیه قرار داده شده اند. از آنجائیکه مشکلات زنان زیاد است: از مشکلات فرهنگی و اجتماعی گرفته تا تبعیض و خشونت و مشکلات اقتصادی، چند پیشنهاد به عنوان راهکار در جهت بیرونرفت از این مشکلات مطرح می نماییم:
۱- از توانمند بودن زنان حمایت صورت گیرد.
۲- در قسمت ارتقاء ظرفیت زنان طبق دستورات شرعی کار شود.
۳- شناخت ضرورت های زندگی زنان، حقوق شرعی و قانونی… صورت گیرد.
۴- مشکلات زنان در تمام مناطق ) ولسوالی و شهر( بررسی گردیده، اولویت بندی شده و عملا برای حل آن کار صورت گیرد.
۵- شناخت دلایل و انگیزه های مشارکت زنان در فعالیت های مختلف و جهت دهی این انگیزها به سمت مثبت و مؤثر تحقق یابد.
۶-متخصص ساختن زنان از طریق آموزش های تخصصی زنان در عرصه های مختلف صورت گیرد.
۷- ارتقاء سطح آگاهی عمومی زنان در خصوص مسائل خانوادگی و صحی و نیز فقه بانوان صورت گیرد.
۸- در کسب استقلالیت مالی زنان با آنها همکاری شود. چرا که فقر اقتصادی بیش از مردان به زنان و کودکان آسیب میرساند.
۹- در بعد فرهنگ اجتماعی فرهنگ مسئولیت مشترک به جای فرهنگ مرد سالاری یا مرد ستیزی جایگزین شود
۱۰- برای گسترش سواد عمومی ) جهل زدائی از جامعه( برنامه های وسیع و طولانی مدت روی دست گرفته شود.
باید به خاطر داشت که زن عنصر مهم در حیات و سعادت انسانی است؛ لذا خود زنان، مردم، نهادهای دولتی و غیر دولتی، به ویژه علماء به حیث رهبران جامعه و مجریان قانون الهی اند ،که نقش کلیدی و نفوذ اساسی و تاثیر گذار در قسمت معرفی درست نقش و جایگاه زنان بصورت عملی دارند. جامعه ای با زنان مسلمان آگاه، توانمند و شجاع که رسالت خویش را می شناسند، تلاش می کنند می تواند آینده ای روشن داشته باشد.
نویسنده: آرزو عزیزی