از صبر و نماز یاری جوئید

یا یهالذین آمنوا استعینو بالصبر و الصلاۀ ان الله مع الصابرین.

بقره/۱۵۳

ترجمه : ای کسانی که ایمان آورده اید از بردباری و نماز (در برابر حوادث سخت زنده گی) کمک بگیرید، بی گمان خدا با بردباران است.
«صبر» در قرآن خیلی تکرار میگردد و بسا از آن نام میرود این نیز بدان سبب است که خدای بزرگوار می داند جهت ماندگاری بر راه راست کوشش زیادی لازم است، تا در برابر جاذبه ها و دافعه های گوناگون استوار ماند و نیروی فراوانی که وظیفه تبلیغ دعوت خدا در زمین خواهان آن است تا با یاری گرفتن از آن در برابر گردنه ها شکیبا بود، و توان می خواهد که نفس بتواند اعصاب آرام و پیوسته، و نیروهای آماده و آراسته داشته باشد.. و در درون شو و بیرون شو کارها، بیدار و هوشیار باشد… باید در همه این ها بردباری داشت… صبر در انجام طاعات، صبر به وقت دوری از گناهان، صبر به هنگام جهاد و پیکار با دشمنان خدا، صبر در برابر انواع کلکها و نیرنگ ها، صبر در برابر کندی پیروزی، صبر به وقت دوری از خانه و کاشانه و فرزندان و یاران جانانه، صبر در برابر باطل باد در غبغب انداخته و خویشتن را آماسانده و بزرگ نمایاننده، صبر بر قلت یار، صبر بر رنج راه دراز پر خار، صبر به هنگام دلتنگی و اندرون به پیچ و تاب افتادن، صبر به وقت سرگشتگی و سر درگمی عقل و ضمیر، صبر بر سنگینی دشمنانگی دشمنان، و صبر بر درد و سوز روگردانی دیگران…..
آن گاه که مقصد به طول می انجامد و کوشش دشوار میگردد، صبر سستی می پذیرد یا از میان بر می خیزد، و این وقتی خواهد بود که توشه و کمکی موجود نباشد. از اینجاست که خداوند نماز را با صبر همراه می سازد. چشمه یی است که طاقت و توان را تازه میگرداند … توشه ای است که دل را توشه می بخشد در نتیجه آن ریسمان صبر دراز میگیرد و پاره نمی گردد. آن گاه خدا بر صبر، خوشنودی و شادی و آرامش و اعتماد و یقین را می افزاید.
برای انسان فانی ضعیف که عمر و توان محدودی دارد لازم است با ابر قدرت خداوندگاری پیوند حاصل کند، و از آن یاری گیرد. وقتی که تاب و توان از نیرو های محدود انسان تجاوز نماید، آن گاه که نیرو های پلید پنهان و آشکار رو در روی او می ایستند، آن گاه که توان پایداری بر راه، میان هول دادن شهوت ها و بر انگیختن خواسته ها، بر او سنگینی میکند، آن گاه که راه بر او به درازا می کشد و در عمر محدودش شگاف فراخ تر و با هدف فاصله بیشتر می گردد و چون می نگرد می بیند که هنوز به چیزی دست نیافته است و سر در پرده خاک کشیدن نزدیک گشته است، و خورشید عمر آهنگ غروب کرده است و او به چیزی نرسیده است، هنگامی که بدی را چاق و چله و خوبی را لاغر و پژمرده می یابد و می بیند که نوری در افق و نشانه اس بر سر راه نیست…. این جا ارزش نماز نمایان می شود… نماز رابطه ای مستقیم میان انسان فانی و نیروی باقی است، نماز معیت گاه گزیده ایی است برای رسیدن قطره دور افتاده به سرچشمۀ که نمی خشکد.. نماز کلید گنجی است که انسان را دارا و بی نیاز می کند و سود مند می افتد و فزونی می گیرد.. نماز رها شدن از حد و مرز واقعیت دنیایی کوچک زمینی و گام نهادن به پهنۀ واقعیت جهان بزرگ آسمانی است.. نماز همچو نسیم و باران و سایه در گرمای نیمروز است.. نماز دست نوازشگری است برای دل خسته و رنجدیدۀ… بدین سبب بود که رسول خدا (صلی الله علیه و سلم) هنگامی که دچار دشواری می شد می فرمود :
(ارحنا بها یا بلال !)…… ای بلال، ما را آسوده کن…
و هنگامی که کاری او را اندوه ناک و پریشان حال می نمود بسیار نماز میخواند تا پیوند با خدا را افزون کند .
این روش اسلامی روش عبادت است. عبادت هم در اسلام رمز هایی دارد از جمله آن رمز ها این که عبادت توشه راه و مدد روح و صفای دل است. هر جا که مشکلی باشد، عبادت کلید مشکل گشای دل است و نرمک و شادمانه و شیرین کارانه، شربت تلخ رنج و مشقت را می خوراند و گوارا می دارد… هنگامی که خداوند بزرگوار محمد (صلی الله علیه و سلم) را به عهمده گرفتن نقش بزرگ و پر رنج و سنگین پیغمبری ندا داد به او فرمود:
( یا ایها المزمل. قم الیل الا قلیلا. نصفه او انقص منه قلیلا. او زد علیه ورتل القرآن ترتیلا…. انا سنلقی علیک قولا ثقیلا….).
ای لباس به خود پیچیده ( و آماده انجام نماز گشته، ای پیغمبر، برای اداء نماز) شب به پا خیز و به نماز بایست مگر اندکی ( از شب ) نیمۀ از آن، یا اندکی از نیمۀ بکاه یا بر نیمه بیافزا، (حدود یک یا سه حصه شب به نماز خواندن بپرداز). قرآن را بخوان. خواندنی (آرام و از روی اندیشه )… ما گفتار سنگینی را (که اوامر و نواهی و تکالیف سخت قرآن است) بر تو فرو خواهیم فرستاد.
آماده گی برای گفتار سنگین و تکلیف سخت و نقش بزرگ، عبارت از شب خیزی و خواندن قرآن از روی تفکر و تدبر… عبادت است که دل را می گشاید و پیوند را استوار می دارد و کار را ساده می سازد و نور افشانی می کند و باعث دلداری و آرامش و آسایش و اطمینان می شود.
بدین علت است که خداوند مومنان را این جا که در آستانه دروازه های سختی های بزرگ قرار گرفته اند متوجه صب و نماز می نماید… آنگاه به دنبال این توجه دادن و ادامه سخن چنین است که :
ان الله مع الصابرین…. بیگمان خدا با بردباران است.
خدا با ایشان است… آنان را پشتیبانی می نماید… پابر جای شان می دارد… تقویت شان می کند و همدم شان می گردد، و ترک شان نمی کند تا راه را تنها طی کنند، و ایشان را با نیروی محدود شان و توان ضعیف شان وا نمی گذارد بلکه آنان را کمک می کند آنگاه که توشه ایشان پایان می یابد.

فی ظلاال القرآن
سید قطب