وسایل و شیوه های جدید دعوت به سوی اسلام
بخش اول: رسانههاي معاصر
بدون شک رسانهها امروزه اهميت به سزايي دارند و در حقيقت سلاحي دو طرفه است، چون غير مسلمانان به جهت نشر و پخش اصول و ارزشهاي خود در ميان گروهها، افراد و خانوادههاي اسلامي از آن مدد جستهاند، اما مسلمانان در استفاده از اين وسايل به ويژه در عرصه دعوت بسيار کم کار اند. يکي از اين رسانههاي مهم کانالهاي ماهوارهاي اسلامي است و در جهان اسلام مردمي وجود دارند که دعوت جز از همين طريق به ايشان نميرسد و اما گمراه کنندگان از طريق همين وسايل به ايشان هجوم برده و شرارت و گمراهي را با راديو، تلويزيون، شبکهها و کانالهاي فضايي به آنها عرضه ميکنند، در حاليکه خير و صلاح به ايشان نميرسد.
بخش دوم: وسايل ارتباطي معاصر( انترنت و ملحقات آن)
دعوتگر ميتواند از انترنت براي گسترش دعوت خويش استفاده کرده، فردی که دعوت ميشود نيز ميتواند از دادههاي انترنت از قبيل: علوم شرعي، کتابهاي شرعي، سخنان پند آموز، سخنرانيها، درسها و ديگر برنامههاي مفيد بهره ببرد. البته بايد توجه داشتهباشد که از شر دادههاي غير اخلاقي انترنت در امان باشد. دعوت ازين طريق ميتواند صوتي يا تصويري و به صورت زنده به چندين زبان براي مسلمانان و غير مسلمانان باشد.
از جمله فوايد انترنت اين است، که ازين طريق ميتوان برنامههاي مختلفي را در علومي چون حديث، تفسير، فتواهاي فقهي و زبان به دست آورد، به علاوه ميتوان کتابها و تأليفات زيادي را به زبانهاي مختلف در سيستم کامپيوتر دانلود کرد، اين راه براي کشورهايي که انتقال کتابها در آن دشوار و يا نامکمن است اهميت زيادي دارد، در ضمن مسلمانان را از احوال همديگر در جهان اسلام آگاه کرده، مشکلات و راههاي حل آنرا طرح ميکند.
شيوههاي دعوت به سوي خدا از طريق انترنت روز به روز همگام با پيشرفت شبکه انترنت و نحوهی خدمات آن، در حال تغيير و دگرگوني است، اينجا مهمترين شيوههايي را که با استفاده از انترنت ميتوان دعوت کرد بر ميشمارم:
الف: ايجاد سايتهاي انترنتي
سايتهاي انترنتي از مهم ترين وسايل مدرن در راستاي دعوت اسلامي است. سايتهاي انترنتي اسلامي نسبت به سايتهاي انترنتي غير اسلامي تا هنوز اندک است. در سالهاي واپسين تلاشهاي بسياري در زمينه رشد برنامه های کمپيوتري در خدمت دعوت اسلامي و شرح قضايا و موضوعات شرعي صورت گرفتهاست. بيشتر اين تلاشها در زمينه رشد و توسعه استفاده کامپيوتر در خدمت سنت مطهر نبوي(صلی الله عليه و سلم) در تحقيق، تصنيف، حفظ و بازيافت احاديث و در خدمت قرآن کريم در حفظ، بازيافت و شرح معاني کلمات و تفاسير آيات بوده است.
هم چنان اين برنامه های کمپيوتري در زمينه نظم بخشيدن به اطلاعات و اصول فقهي، علم ميراث(علم الفرائض)، آموزش نماز و بعضي از شعائر ديني براي کودکان نيز به کار رفته است.
ب: پست الکترونيکي
پست الکترونيکي از ديگر پستها به مراتب بهتر است و يا حتي بهترين پست از نگاه صرفه جويي در وقت و هزينه است، پس هرگز نبايد چنين وسايلي را حقير شمرد، چون با فشار يک دکمه، دعوت شما به فرد دعوت شده ميرسد، اگر آنرا خواند، خدا را بايد سپاس کرد و اگر نخواند إن شاءالله که پاداش آن ثابت شدهاست. رسول الله( صلی الله عليه وسلم) فرمودند:« لا تحقرن من المعروف شيئاً».( هيچ کار پسنديدهيي را حقير مشماريد).
راه ديگري براي دعوت از طريق ايميل، خريداري ليستهاي پستي است. در انترنت شرکتهايي وجود دارند که خدمات پستي را به قيمتهاي قابل قبولي عرضه ميکنند، اين شرکتها ليستهاي پستييي دارند که گاهي از بيست مليون ايميل آدرس هم تجاوز ميکند، براي ارسال يک پيام به ده مليون کاربر انترنت، بين دعوتگر و آن شرکت به قيمت معيني– تقريباً دوهزار دالر- توافق ميشود و به اين ترتيب پيام دعوتگر به آنها ميرسد، ممکن است گاهي خود دعوتگر هم، چنين ليستهايي را ايجاد کند و در پيام رساني از آن کار بگيرد برای آگاهي ميتوانيد به سايت يکي از دعوتگران(جزاه الله) که ليست پستييي ايجاد کرده که تعداد افراد شامل آن به بيش از ده هزار ميرسد مراجعه کنيد، آدرس سايت عبارت است از: (www. Egroups. com/ group dateel)
دعوتگر ازين طريق با ارسال پيامهايي به همه اهل زمين اعم از مسلمان و کافر ميتواند به اسلام خدمت نموده، به سوي خدا دعوت داده، امر به معروف و نهي از منکر نمايد. مسلمان گاهي يا کم کاري دارد و يا در معصيت و بدعتي مبتلا است به اين طريق هشدار داده شده، پند ميپذيرد، خداوند ميفرمايد:« وَ ذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ». (و پند ده كه مؤمنان را پند سود بخشد). ( ذاريات/ ۵۵)
ج: انجمن تبادل آراء
اين صفحه کنکاشگاه يا محل برخورد آراء نيز گفته ميشود. در انجمن تبادل آراء گروهي از افراد نظريات و اطلاعات خويش را در خصوص موضوعي معين از طريق تخته الکترونيکي بزرگي رد و بدل ميکنند؛ يعني هر يک ميتوانند پيام خود را درباره آن موضوع به ديگران فرستاده و يا اگر بخواهند آنرا پاسخ بدهند.
دعوتگر ميتواند با استفاده از انجمنهاي تبادل آراء از دو جهت به اسلام خدمت کند: نخست: ايجاد انجمنهاي تبادل آراء مفيد براي دعوت، که در ضمن ايجاد سايتهاي مفيد نيز داخل است. دوم: شرکت فعال در چنين انجمنها، بلند بردن سطح آن و افزايش ميزان تأثير گذاري آن در دعوت اسلامي.
د: اتاق چت( بالتاک)
از ويژگيهاي اتاقهاي چت:
استفاده از آن به عنوان يکي از وسايل جديد در ارائه درسها، سخنرانيها، مباحثات و فتواها. رساندن علوم شرعي برگرفته از کتاب و سنت و دانش سلف به مسلمانان به ويژه به کساني که در کشورهاي کافر نشين زندگي ميکنند، که در آن تعداد علماء و دانش آموزان ديني کم تر است يا مناطقي که انتقال کتاب به آنجا دشوار است. رد باورها و عقايد فاسد گروهها و ملل ديگر، توضيح باطل و انحرافشان از دين اسلام و سقوط شان در چاله کفر. ايجاد اتاقهايي مخصوص بانوان براي آموزش کتاب خدا، امور ديني و موارد ويژه آنها. اين اتاقها بسته و محدود بوده جز خانم ها با داخل نمودن يک عدد مخصوص در آن راه نيابند.
ه: کافي نتها
کافينت اين امکان را براي صاحبش ميدهد که در نشر دعوت اسلامي در بين بازديدکنندگان کافه مشارکت نمايد.
و: طرح ريزي برنامهي دعوي ويژه
از امکانات کمپيوتري ميتوان در طراحي برنامههاي ويژه و نشر آن در ميان دعوتگران استفاده نمود، به اين صورت که برنامهي مخصوص دانشجويان و ديگري ويژهي بانوان و برنامهي مخصوص داکتران و ديگري براي کارگران و به همين ترتيب، برنامه شامل مجموعهاي از تعليمات دعوي باشد و اسمهاي رسالههاي مناسب و نوارها و غيره را به نمايش بگذارد.
بخش سوم: وسايل نوشتاري
بروشورها:
بروشورها داراي عبارات ساده بوده، براي کساني که وقت زيادي براي مطالعهي کتابهاي بزرگ و پر حجم ندارند مناسب است، اما بايد سعي شود که اين بروشورها خالي از اختلافات و پيچيدگيها باشد و قبل از دادن بايد به خواندن آن تشويق شود و لازم است که به هماهنگي و پيوستگي محتويات بروشورهاي که قبلاً پخش شدهاست، توجه شود تا از تکرار موضوعات جلوگيري گردد.
مجلهي ديواري:
مجلهي ديواري يکي از وسايل مهم دعوت به سوي الله است که از طريق آن فرهنگسازی مردم، تعليم احکام ديني برايشان و انتشار خيلي از موضوعات و حکمتهاي سودمند و آموزنده امکانپذير ميگردد، استفاده از اين وسيله براي دعوتگراني که شغلشان تعليم و تربيت است آسان و کابرديتر است، بايد در طراحي هنري و انتخاب موضوع مجلهي ديواري نهايت دقت را به خرج داد. مانند: چوکات، انتخاب جاي مناسب، نوشتن با خط زيبا و خوانا، رنگهای مناسب، تنوع موضوعات و سادگي، اختصاص دادن يک بخش به مسابقات، مانند: مسابقات رمضاني و اختصاص دادن جوايز باارزشي براي برندگان مسابقه که از طرف يک مرکز فرهنگي رفاهي تأمين شود. مکانهاي پيادهسازي مجلهي ديواري بايد مکانهای تجمع مردم باشد، مانند: مساجد، شفاخانهها، مدارس، محل کار و مکانهای انتظار.
کارتهای تبريک و کارتهای دعوي کم حجم:
اين کارتها از طراحي خوبي برخوردار بوده و به شکل زيبايي به چاپ ميرسد و در آنها عبارات دعوي شوق برانگيزي با معاني و مفاهيم ساده نوشته ميشود و اين طراحي در چاپخانههای که مخصوص توليد کارتهای تبريک و شادباش است صورت ميگيرد، که ميتواند شامل مجموعههای متنوع باشد يکي در بارهي ضررهاي دخانيات و ديگري در مورد مفاسد موسيقي و آن يکي راجع به عقيدهي ولاء و براء و ديگري در مورد سود. همچنين با توجه به مناسبتهای ديني مانند: شروع ماه رمضان، فرارسيدن عيد ميتوان از اين کارتها استفاده نمود. بايد سعي شود از نظر شکل و رنگ و عبارات نوشته شده زيبا و چشمنواز باشد و با توجه به ويژگيهای شخصيتي هر فرد برايش اهداء شود.
از جمله آثار مثبت اين کارتها اين است که دوري و جدايي بين مردم را از بين ميبرد و قلبها را نرم نموده، جانها را صفا ميبخشد، مودت و الفت را افزايش داده و دوستيها را عميق ميگرداند و ارتباطشان را استحکام ميبخشد و به زودي ياران جديدي براي دعوت اسلامي جلب ميکند.
دعوت از طريق نامه نگاري:
از اين وسيله ميتوان براي دوستداران مکاتبه از طريق مجلات داخلي يا خارجی يا نام بردن اساميشان در نشريات مختلف استفاده نمود. اکثر ايشان نياز شديدي به توجيه و نصيحت دارند اينگونه که دعوتگر براي هر آدرس يک پاکت قرار دهد، سپس براي هر يک از صاحبان آن نامهای روان کند، بهتر است که نامه با احساس و با اسلوبي زيبا نوشته شود و آن را با مجموعهای از نشريات دعوي و نوشتههای تربيتي ضميمه کند و بعد از اينکه جواب نامه به دستش رسيد نامهی دوم و سوم و اينچنين ادامه دهد؛ از طرف ديگر بايد مواظب باشد که ممکن است گيرندهی نامه از فرستندهی آن قويتر باشد، پس مجموعهای از شبهات و شهواتي را برايش عرضه کند که شايد در او تأثير منفي بگذارد.
برنامههاي تربيتي و شعارهاي دعوي:
مهياکردن اين برنامهها با توافق و همکاري کردن با تاجران لوازم التحرير و مواد مدرسه و کساني که اين لوازم را ميسازند يا وارد ميکنند امکان پذير ميگردد، به گونهای که چاپ برنامههای تربيتي، شعارهاي دعوي يا اقوال ماثور و مؤثر بر روي دفتر، جعبههای قلمرنگه، جعبههاي پرکار، قلمها مدالها، جاقلميها و امثالهم انجام شود و سپس اهداء کردن آنها به ديگران بعد از نوشتن اساميشان بالاي آنها -اگر امکان داشته باشد- و قرار دادن آن درون پاکتي که در آن نوشتهها و نوارها و غيره وجود دارد. اين شيوه عملاً براي دانشآموزان دختر و پسر مؤثر است.
و از اين جمله طراحي رهنماي مبايل و پر کردن صفحات نخست آن با مجموعهاي از حکم و نصايح و مواعظ، اما بقيهی صفحات به ترتيب الفبايي مرتب شده و در بالاي هر صفحه حديث شريف کوتاهي که در بر دارندهی موعظه يا حکمي شرعي باشد درج شود. يا نوشتن يک بيت شعري مفيد و مؤثر از اشعار زهد و حکمت و غيره. و بايد در ميان حروف و اوايل ابيات و صفحات هماهنگي وجود داشته باشد. و از اين جمله: تابلوهاي تبليغاتي روشن در خيابانهاي پر رفت و آمد يا در چهاراههای نزديک چراغ برق، اينگونه که عبارات مؤثر از کتاب و سنت گرفته شده باشد و از طرف ثروتمندان يا بعضي از جمعيتهاي دعوي تمويل شود
تحقيق: دکتر صالح الرقب
ترجمه: سوما نظري و
ناديه اميني
.