آموزه های اسلامی مایه آرامش انسانی
در طول تاریخ همواره انسانهای صالح و مصلح که در رأس آن انبیاء علیهم السلام قرار داشته اند
برای درمان دردهای مختلف عقیدتی، اخلاقی و اجتماعی تلاش نموده و برای سلامت جامعه با بیماری هایی چون تقلید کورکورانه از نیاکان، پیروی از آداب و رسوم خرافی و حمایت و دنباله روی از شایعات و خیالات و پیشگویی ها و رویاهای بی پایه داوری های بدون علم به مبارزه پرداخته اند. ایشان برنامه ای را که خداوند برای زندگی بندگانش تنظیم نموده چنان است که ایجاد ارزشها، حمایت از ارزشها و نهادینه ساختن آنها در پرتو علم و تحقیق و فهم و درایت امکان پذیراست نه با روشهای جاهلانه ای که غیر مستقیم ارزشها را از بین می برد و فساد و تباهی را جایگزین آن می سازد.« يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَلا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمْ السَّلامَ لَسْتَ مُؤْمِناً تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ كَذَلِكَ كُنتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوا إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيراً » (نساء/۹۴)اي كساني كه ايمان آوردهايد ! هنگامي كه ( براي جهاد ) در راه خدا به مسافرت رفتيد تحقيق كنيد ( كه با چه كساني ميجنگيد . آيا مسلمانند يا كافر ) و به كسي كه به شما سلام كرد ( و سلام نشانه پذيرش اسلام است ) مگوئيد تو مؤمن نيستي و جوياي مال دنياي ( او ) باشيد . ( بلكه سلام آنان را بپذيريد و پاسخ گوئيد و بدانيد ) كه در پيش خدا غنائم فراواني است. شما پيش از اين ، چنين بوديد ( و كفر را گردن نهاده بوديد و جنگهاي شما تنها انگيزه غارتگري داشت . ) ولي خداوند بر شما منّت نهاد ( و نعمت اسلام را نصيبتان كرد ) پس ( به شكرانه اين نعمت بزرگ ) تحقيق كنيد . بيگمان خداوند از آنچه ميكنيد باخبر است .
در حقیقت منتی را که خداوند بر بندگانش نهاد رهاندن ایشان از بند جاهلیتی بود که آفتهای مختلفی را به بار می آورد. یکی از آفات تباه کننده در هر جامعه ای سخنان دروغین، شایعات بی اساس و پیش داوری های بدون علمی است که انسانهای فاسد و فاسق برای رسیدن به منافع خویش آن را دامن می زنند و به این وسیله تشویش، ناآرامی و اضطراب را در جامعه ایجاد کرده و از ” آب گِل آلود ماهی می گیرند” و چه بسا بسیاری دیگر به سبب جهل و نا آگاهی د رکنار آنان به فسق و فساد آلوده می گردند. به دلیل تبعات بسیار بدی که چنین آفاتی در پی دارد خداوند با چنین کسانی به شدت سخت می گوید تا باشد که دست چنین کسانی از دامان پاک جامعه اسلامی کوتاه گردد آنجا که می فرماید” « لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلاَّ قَلِيلاً . مَلْعُونِينَ أَيْنَمَا ثُقِفُوا »( احزاب/۶۰) اگر منافقان و بيمار دلان و كساني كه در مدينه ( شايعات بياساس و اخبار دروغين پخش ميكنند و ) باعث اضطراب ( مؤمنان و تزلزل دين ايشان ) ميگردند ، از كار خود دست نكشند ، تو را بر ضدّ ايشان ميشورانيم و بر آنان مسلّط ميگردانيم ، آن گاه جز مدّت اندكي در جوار تو در شهر مدينه ، نميمانند. نفرين شدگان و ( از رحمت خدا محروم و ) رانده شدگانند . هر كجا يافته شوند.
امر طبیعی و موضوع غیر قابل انکاراینست که در هر جامعه بشری دسته های مختلفی از افراد زندگی می کنند. بناء جامعه با چلنج های گوناگون مواجه می گردد که حتی جامعه صدر اسلام هم از این قاعده استثناء نیست. اما آنچه مهم است چگونگی تعامل با رویدادها و مهار کردن حوادث است، از اینرو کلام جاودانه خداوند و رفتار بی مثیل پیامبراکرم(صلی الله علیه وسلم) اصولی را بنیان می گذارد که با وجود آن پلانهای نامیمون انسانهای فاسق و فاجر، خام و بی ثمر می ماند و جامعه از خطر نابودی در امان می گردد. نمونه آن زمانیست که پیامبر اکرم(صلی الله علیه وسلم) ولید بن عقبه ابو معیط را به سوی قبیله بنی مصطلق برای دریافت زکات ایشان فرستادند، آنان ز
ولید بن عقبه نزد پیامبر(صلی الله علیه و سلم) برگشت و گفت: بنی مصطلق زکات نداده اند و جنگجویانی را برای جنگ با تو گرد آورده اند. رسول الله (صلی الله علیه و سلم) خالد بن ولید را بسوی بنی مصطلق فرستادند و بدو دستور فرمودند که مسأله را کاملا روشن بسازد و شتاب نورزد. خالد بسوی آنان رفت و در شب بدانجا رسید. کسانی را به طور مخفیانه فرستاد تا بررسی نمایند. وقتی آنان برگشتند خبر دادند که بنی مصطلق متمسک به اسلام هستند و اذان و اقامه نماز ایشان را شنیده و دیده اند. بامدادان خالد بن ولید بسوی بنی مصطلق رفت. چیزی را دید که مایه شگفت و خوشحالی او بود. بسوی پیامبر(صلی الله علیه و سلم) رفت و ایشان را از واقعیت امر خبر داد. این در حالی بود که برخی از مسلمانان به خاطر اینکه از یک سو آیین خداوند را پاس بدارند و از دیگر سو از ندادن زکات بنی مصطلق به خشم آمده بودند آمادگی خود را برای جنگیدن با آنان به پیامبر (صلی الله علیه و سلم) اعلام داشتند، اما علم و درایت رسول الله (صلی الله علیه و سلم) و تدبیر حکیمانه ایشان آتش فتنه ای را که هر آن بیم شعله ور شدن آن می رفت را خاموش کرد.
اینجا بود که الله متعال حقیقت بزرگ و نعمت سترگی را بر بندگانش منت گذارد و آیات ۶-۷ سوره حجرات را نازل فرمود: « يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ (۶) وَاعْلَمُوا أَنَّ فِيكُمْ رَسُولَ اللَّهِ لَوْ يُطِيعُكُمْ فِي كَثِيرٍ مِنْ الأَمْرِ لَعَنِتُّمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمْ الإِيمَانَ وَزَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ وَكَرَّهَ إِلَيْكُمْ الْكُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيَانَ أُوْلَئِكَ هُمْ الرَّاشِدُونَ » اي كساني كه ايمان آوردهايد ! اگر شخص فاسقي خبري را به شما رسانيد درباره آن تحقيق كنيد ، مبادا به گروهي – بدون آگاهي ( از حال و احوالشان و شناخت راستين ايشان ) آسيب برسانيد ، و از كرده خود پشيمان شويد . بدانيد كه پيغمبر خدا در ميان شما است ( قدر او را بدانيد و بدو احترام بگذاريد ) . هرگاه در بسياري از كارها از شما اطاعت كند ، به مشقت خواهيد افتاد . اما خداوند ايمان را در نظرتان گرامي داشته است و آن را در دلهايتان آراسته است ، و كفر و نافرماني و گناه را در نظرتان زشت و ناپسند جلوه داده است ، فقط آنان راهيابند و بس .
همچنانکه آیات کلام الله مجید همیشه رحمتی برای بندگان مومن و صالح است این بار نی زبا بیان شیوای خویش گره بزرگی از مشکلات جامعه را گشود و به مؤمنان آموخت که در باب خبرهایی که به آنان می رسد چگونه تعامل کنند و چه طور با غور و بررسی علم و آگاهی خویش را از پیامدهای ناگوار سخن فاسقان و شایعه ی شایعه پراکنان در امان دارند.
پیام این آیات متوجه انسانهای مؤمن است که از یک سو آنان را اهل تحقیق و بررسی معرفی می کند و صفت زودباوری و سطحی نگری را از آنان منتفی می سازد و از سوی دیگر اخبار دروغ و شایعه پراکنی را جزء خصوصیات افراد فاسق بر می شمارد و بیان می دارد که ویژگی خبر گذاری های فاسق ایجاد فتنه و به هم زدن آرامش و امنیت مردم است. بناء مؤمنان باید آگاه باشند که خبر از چه منبعی به آنان می رسد که اگر از جانب انسانهای فاسق و فاسد بود باید در مورد آن به تفحص بپردازند. زیرا همچنانکه در سیره پاک پیامبر (صلی الله علیه وسلم) دیده می شود، آنچه از فتنه جلوگیری می کند تحقیق و بررسی است و چه بسا اقدام عجولانه بر اساس یک خبر یا گزارش بررس ناشده می تواند جامعه ای را به تباهی بکشاند و تبعات جبران ناپذیری را بر پیکره آن وارد سازد. همچون واقعه ناگواری که در ۲۸ حوت سال گذشته در تعامل با دختری مظلوم در هر کابل به وقوع پیوست و درد جامعه دردمند ما را فزونی بخشید. برای اینکه جامعه اسلامی گرفتار اعمال ناسنجیده نشوند، قرآنکریم توصیه های متعدد و پیاپی را برای مؤمنین بیان می دارد که علم به آنان مانع پشیمانی و ندامتهایی می گردد که چاره ای جز آه و حسرت ندارد. از آن جمله در آیه ۸۳ سوره نساء می فرماید: « وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الأَمْنِ أَوْ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُوْلِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لاتَّبَعْتُمْ الشَّيْطَانَ إِلاَّ قَلِيلاً » و هنگامي كه (خبر) كاري كه موجب نترسيدن يا ترسيدن است به آنان ( يعني منافقان يا مسلمانان ضعيفالايمان ) ميرسد ، آن را( ميان مردم ) پخش و پراكنده ميكنند (و اخبار را به گوش دشمنان ميرسانند) اگر اين گونه افراد ، سخن گفتن در اينباره را به پيغمبر و فرماندهان خود واگذارند تنها كساني از اين خبر ايشان اطّلاع پيدا ميكنند كه اهل حلّ و عقدند و آنچه بايست از آن درك و فهم مينمايند . اگر فضل و رحمت خدا شما را در بر نميگرفت جز اندكي از شما همه از اهريمن پيروي ميكرديد .
بدون شک آموزه های دین مقدس اسلام تضمین های اجتماعی است برای محافظت و سلامت جامعه که اگر به درست یدرک شود و هر فرد جامعه در هر موقعیتی که قرار دارد با فهم آنها به تطبیق در زندگی خود بکوشد بدون تردید مردمی آگاه و جامعه ای امن خواهیم داشت. « والله المستعان»