مطالعه هدفمند
مقدمه
مطالعه هدفمند یک عملیه منظم و با هدف است که به انسان کمک میکند تا معلومات، مهارتها و دانشهای جدید را به گونهی مؤثر و کارآمد به دست آورد. مطالعه هدفمند تنها خواندن نیست. بلکه فراتر از خواندن به پلان، سازماندهی و ارزیابی پیشرفت توجه دارد و سبب میگردد تا مطالعه مؤثر و کارآمد باشد.
مطالعه هدفمند چه اهمیتی دارد؟
شاید نتوان کسی را یافت که اهمیت مطالعه را انکار کند، و بدون تردید اهمیت فراوان دارد، در اینجا به سه اهمیت مطالعه هدفمند اشاره میکنیم:
اول: افزایش دستاورد
وقتی برای مطالعه اهدافی را مشخص میکنیم، در حقیقت میتوانیم که زمان و انرژی مصرفی را بهتر مدیریت کنیم و با مصرف انرژی کمتر در زمان کوتاهتر به نتایج بیشتری برسیم.
دوم: تقویت یادگیری
مطالعه هدفمند انسان را کمک میکند تا در روشنی اهداف تعیین شده، مفاهیم را بهتر درک کند و بهتر یاد بگیرد. درک و فهم بهتر نیز عمق بیشتری برای انسان میبخشد و عملیه یادگیری در او تقویت بیشتر میگردد.
سوم: بالا رفتن انگیزه
هرگاه انسان در زندگی برای خود هدف گذاشت و به سوی هدف خود پیشرفتی داشته باشد، در وجود او اعتماد به نفس را افزایش میدهد. انگیزه او را برای یادگیری زیاد میکند. و هر چه در این راه بیشتر نتیجه مطالعه را حس میکند به همان اندازه در مطالعه نمودن انگیزه بیشتری پیدا مینماید.
چگونه مطالعه هدفمند را اجرا کنیم؟
مطالعه هدفمند را باید با استفاده از مراحل زیر به پیش ببریم و در عملی سازی موارد زیر توجه جدی بنماییم.
۱ـ اهداف برای خود تعیین کنیم.
تعیین هدف برای انسان مسیر حرکت را مشخص میسازد و در حیرت و سردرگمی به سر نمیبرد. برای همین هدف خوب آن است که واضح باشد. قابل اندازهگیری باشد و همچنان با واقعیت فرد مطابقت داشته باشد. یعنی هدف باید سه ویژگی عمده آن مراعات گردد: واضح، قابل اندازهگیری و واقعبینانه. مثل: من در سه ماه آینده میخواهم در برنامه آموزش زبان عربی به سطح کتاب سوم «العربیه بین یدیک» برسم.
۲- برای خود پلان بگذاریم.
اهداف اگر برای آن برنامه ریزی صورت نگیرد، یک آرزو باقی میماند. برای همین باید برای اهداف تعیین شده، برنامه عملی ترتیب دهیم که این همان پلانگذاری میباشد. در پلان خود برای هر عملی که انجام میدهیم زمان مشخصی را در نظر میگیریم تا مطابق آن عمل انجام یابد. یعنی زمان مطالعه، مرور و تمرین را مشخص میکنیم. مثال گذشته: برای رسیدن به کتاب سوم عربی؛ باید یک برنامهریزی مشخص با تعیین زمان و پرداختن روزانه به کتاب عربی، مشخص کنیم که در جریان سه ماه، دو کتاب عربی را که شامل چهار جزء میباشد، تکمیل نماییم. روزانه یا هفتهوار چند درس را بخوانیم که در جریان این سه ماه، هر دو کتاب را تمام کنیم.
۳ـ برنامه تعیین شده را اجرا کنیم.
در این مرحله، مطابق پلان تعیین شده باید برنامه را به پیش ببریم. برای مطالعه از تمام تکنیکهای مختلف یادگیری استفاده کنیم؛ مثلا به عنوان توجه کنیم، برخی نکات را هنگام مطالعه یادداشت کنیم، گاهی برخی موارد را مرور کنیم. فرد باید هنگام مطالعه تمرکز خود را حفظ کند و به دقت مطالعه نماید.
۴ـ خود را در جریان مطالعه ارزیابی کنیم.
این را با مثالی که در ابتدا آوردم توضیح میدهم؛ هرگاه یکی از اجزای کتاب عربی را به پایان رساندیم، خود را ارزیابی کنیم، چه قدر در یادگیری آن موفق بودهایم. آیا به همین گونه که پیش میرویم درست است و اگر نیست چه تغییری در برنامه آموزشی خود بیاوریم. چه روشی را تغییر دهیم؟ چه استراتژی جدید برای خود تعیین کنیم؟
در مطالعه خود از چه تکنیکهایی استفاده کنیم؟
در مطالعه هدفمند باید از برخی مهارتها و تکنیکها استفاده کنیم تا مؤثریت مطالعه بالا برود، به چند تکنیک در زیر اشاره میکنم:
۱ـ در یادداشتبرداری فعال باشیم.
نکات مهم و کلیدی را هنگام مطالعه یادداشت کنیم. گاهی برخی موضوعات پیچیده و طولانی را به گونه خلاصه برای خود بنویسیم. این موارد به درک و فهم موضوع کمک میکند.
۲ـ برخی کتابها را با دوستان خود مطالعه کنیم.
برخی کتابها را میتوانیم با دوستان خود به شکل گروهی مطالعه کنیم. این نوع مطالعه درک عمیقتری را فراهم میکند. کتابهای پایه و اساسی در هر رشتهای میتواند با این تکنیک مطالعه مفیدتر و سهلتر باشد.
۳ـ مطالعه را به برهههای زمانی تقسیم کنید.
مطالعه را سعی نکنید با شتاب به پایان برسانید. مطالعه خوب است که در برهههای زمانی مختلف و با استراحتهایی در میان آن انجام یابد. به آنچه مطالعه کردید مراجعه کنید و ادامه دهید. این کار سبب تمرکز در مطالعه میگردد و به فهم و درک بهتر مطالعه کمک میکند.
نتیجهگیری
مطالعه هدفمند وسیله بسیار مؤثر در یادگیری میباشد. بر مؤثریت یادگیری نیز میافزاید. با تعیین اهداف مشخص، طرح یک پلان برای اهداف تعیین شده، پیگیری مراحل انجام پلان و استفاده درست از تکنیکهای مطالعه ما را در مطالعه مؤثر و کارا کمک میکند و با دستیابی به اهداف تعیین شده، انگیزه را افزایش میدهد و این موفقیتها میتوانند پایبندی و تعهد به یک مطالعه دوامدار را به ارمغان آورد.
نویسنده: نورضیا حمیدی