تأثير بخشي طبيعت در روان درماني
تحقيق: استاد سوما نظري ( عضو مجمع نويسندگان و مترجمين بخش خواهران جمعيت اصلاح- هرات)
در جوامع امروزي، انسان سالم، محور توسعه است و تلاش براي بازگرداندن سلامتي به عنوان يکي از معيارهاي کيفيت زندگي آدمي، از اولويتهاي جوامع خواهان پيشرفت است. ارتباط با طبيعت، ضروريترين نياز فطرت آدمي ميباشد.
وجود ما از نطفهاي است که عصاره و محصول غذاهاي مصرف شده از دل طبيعت است. اُنس انسان با طبيعت، وسعتي به فراخناي وجود دارد. طبيعت با تنوع و سير تکاملياش، روحي تازه در وجود انسان ميدمد. تمام مظاهر طبيعت زيبا، افزون بر توحيدآموزي، سهم زيادي در يک پارچهسازي نظام رواني و برونرفت از فشارهاي رواني روزانه است. ازاين رو، بودن در طبيعت، يکي از بهترين تفريحهاي سالم از نظر روانشناسي سلامت است؛ زيرا تحقيقات نشان ميدهد که طبيعت و فضاي سبز ميتواند بر کاهش فشار رواني و ارتقاي سلامت روان مؤثر باشد. طبيعت، زنده و پوياست و سرود آن ضرباني ملايم، که انسانِ درگير با زندگي ماشيني امروز را به سوي خود ميکشاند تا با حضور در آن، معضلات اين زندگي را به فراموشي سپارد.
روانشناسي به نام “اريک فروم” به اين باور است که بيماري رواني در ما آدمها از همان زماني ايجاد شد که ارتباطمان را با طبيعت از دست داديم. تا زماني که انسانها در دل طبيعت زندگي ميکردند و زندگي قبيلهاي و گروهي داشتند سلامت روان و احساس امنيت خاطر بيشتري نيز داشتند. اما از زماني که از دل طبيعت بيرون آمدند و به تفرد و زندگي فردي رسيدند، نوعي احساس ناامني و بيگانگي در آنها ريشه دواند و باعث ايجاد انواع بيماريهاي رواني شد. در حال حاضر بسياري از روانشناسان معتقدند که بازگشت به طبيعت و ارتباط با پديدههاي طبيعي مانند گياهان، رودها، آسمان و… ميتواند به سلامت جسم و روان انسان کمک کند. در يک تحقيق اخير در بريتانيا پژوهشگران ثابت کردند که حتي پنج دقيقه فعاليت در فضاي سبز به بهبود خُلق و اعتماد به نفس افراد کمک ميکند. از جمله تأثيراتي که طبيعت و مظاهر آن بر سلامت روان آدمي به جاي ميگذارد:
شادابي: لطافت بخشي هوا، تماشاي گياهان و درختان خرم و سرسبز و نگاه به مناظر جذاب طبيعي، از مواردي است که ميتواند نقش مثبتي بر بهداشت رواني افراد داشته باشد. تماشاي گلبرگهاي لطيف و رنگارنگ، غنچههاي زيبا و باطراوت، ترکيب موزون برگها و چشم انداز بهجتآور بوستانها و جنگلها، انسان را غرق در لذت و شادي ميکند.
استحکام استخوانها: طبيعت، نور آفتاب و فوايد بينظيرش را به جسم شما هديه ميکند. نور آفتاب از منابع مهم براي تأمين ويتامين D در بدن است. با تابش نور خورشيد، بدن قادر به ساخت ويتامين D شده و ميتواند کلسيم مورد نياز را جذب کند. نور خورشيد ارتباط مستقيمي با ايجاد اثرات شادي، سرحالي و سرزندگي افراد دارد. اخيراً، طبق مطالعات دانش¬گاه “بريگهام يانگ”، پژوهشگران ارتباط بين حالات روحي-رواني و خُلق و خوي فرد را با شرايط آب و هوايي مانند نورخورشيد، روزهاي ابري، دماي هوا، باران و آلودگي هوا کشف کردهاند. نتيجهي اين مطالعات نشان داده است که افراد در طول روزهاي کوتاهتر با تابش آفتاب کمتر داراي اضطراب و افسردگي روحي رواني بيشتري هستند.
سلامت قلب: همهي ما لذت نفس کشيدن در ميان گياهان را درک کردهايم. تنفس در هواي تميز عملکرد جسم را بهبود بخشيده و شما را در داشتن بدني سالم ياري ميکند. تناسب ضربان قلب با اندازهگيري اکسيژن عبوري از مفاصل در طول فعاليت ورزشي سنجيده ميشود.
بهبود خواب: تمام انواع فعاليتهاي ورزشي در طبيعت آزاد، تأثير مثبتي در کيفيت خواب دارند. تحرک، باعث خواب زودتر و بيدار شدن با حس شادابي بيشتر ميشود. طبيعتگردي نياز به انرژي زيادي دارد که باعث آماده شدن بدن براي خواب در شب ميشود. خواب خوب در شب باعث شادابي بيشتر در طول روز ميشود. بهبود خواب از طريق فعاليت ورزشي نيازمند حداقل ۱۵۰ دقيقه فعاليت در طول هفته است.
کاهش تنشهاي فردي: طبيعتگردي موجب کاهش سطح تنش در فرد و در نتيجه کاهش ميزان بيماريهايي نظير افسردگي ميشود. همچنين ارتباط با طبيعت ميتواند تاب¬آوري و عزت نفس فرد و حتي در مواردي ارتباطات اجتماعي او را نيز ارتقا دهد.
تصوير برداري يا (اسکنهاي) مغزي نشان ميدهند که يک مغز حاضر در طبيعت دور از شهر، در رابطه به ثبات، همدلي و عشق به ديگران، فعاليت بيشتري را دارا ميباشد و بر عکس مغزي که در مناطق شهري گير افتاده، از خود فعاليتهايي مشابه با ترس و استرس را بروز ميدهد.
افزايش خلاقيت: بسياري از هنرمندان هنگامي که احساس ميکنند قوهي خلاقيت آنها خشکيده است، زماني را درون طبيعت سپري ميکنند تا خلاقيتشان را باز يابند.
قوي کردن ارتباط: طبيعتگردي فعاليتي فوقالعاده براي وقت گذراندن با دوستان است. قرار گذاشتن براي طبيعتگردي باعث ارتباط بيشتر با دوستان و شادي و خوشحالي جمع ميشود. اشتراک تجربهي صعود به قلهي کوهها و تپهها، منجر به صميميت بيشتر ميشود.
ترميم توجه و احساس: شايد اين يافتهها را مرموز بپنداريد، اما در واقع نظريهاي علمي پشت آنها قرار دارد: در اين نظريه آمده است که محيطهاي شهري ما را از احساسات و آرامش تهي ميکنند زيرا به اجبار توجه و تمرکز ما را روي وظايفي خاص قرار ميدهند و به شکلي پويا ما را بر آن ميدارند که به اين سو و آن سو توجه کنيم. اين وظايف درگيرکننده، قواي آدمي را تحليل ميبرند ولي در طبيعت اثري از آنها نيست. جنگلها، نهرها، رودخانهها، چشمهها، درياچهها و درياها مطالبهي اندکي از ما دارند و در عوض به ما شادماني و آرامش به ارمغان ميآورند.
تعامل با طبيعت، مثل اين ميماند که ذهنتان را مستقيم به شارژکن، وصل کرده باشيد!
منابع:
سيد ابوالفضل هاشمين. (۱۳۹۸). بررسي تاثير باغ شفابخش بر سلامت روان بيماران با تاکيد بر کاهش اضطراب
سايت بيتوته؛ طبيعت معجزهاي براي جسم و ذهن
ساعد نيوز؛ سامانهي اخبار و اطلاع رساني دانشگاهي
ابراهيم اخوي. (۱۳۹۲). نقش طبيعت در بهداشت روان و روان شناسي خرافه پرستي
زهرا وافر؛ طبيعت درماني
گرفته شده از: فصلنامه بینه، شماره ۴۳ و ۴۴