فضيلتهاي توبه
استاد پوهنتون سلام- کابل
الله متعال، انسان را با دو سرشت خير و شر آفريدهاست. از همين رو همواره دروازههاي توبه را در شب و روز، برايش باز گذاشته؛ تا هر گاهي که مرتکب خطايي شد و به تقصيرش پيبرد و احساس ندامت کرد، دروازه بازگشت و توبه به رويش باز باشد. در مفهوم حديثي از پيامبر( صلي الله عليه وسلم) آمدهاست:« الله متعال دست خود را شبانه ميگستراند؛ تا توبهي گناهکار روزانه را بپذيرد و دست خود را در روز ميگستراند تا توبهي گناهکار شبانه را قبول کند، تا اينکه آفتاب از مغرب طلوع کند».( صحيح مسلم)
زندگي معاصر و مشغوليتهاي بيشمار آن، خيلي از ما را به خود مشغول داشتهاست. در اثر اين دل مشغوليها و کم توجهيها، تقصيرات زيادي از ما سر ميزند که به برخي آن پيميبريم و به برخي ديگر پي نميبريم. گاهي به توبه نمودن اقدام مينماييم و گاهي هم صرف نظر ميکنيم. اين حالت آهسته آهسته قلبهايمان را زنگ آلود نموده، بيمار ميگرداند. قساوت، تنگي و سستي را در قلبهاي خويش به شدت احساس ميکنيم؛ ولي فرصت بيرون رفت از اين وضعيت را نمييابيم. لحظههاي عمر اينگونه ميگذرد، ما هم غافل از مرگ و پايان عمر در غفلت به پيش ميرويم.
توبه وظيفهاي است که بايستي در تمام عمر بدان توجه داشت و به سوي آن روي آورد، چون نميدانيم چه وقت پيک اجل خبر پايان عمر ما را اعلان ميدارد و چه زماني فرشته مرگ حلقومهاي ما را ميفشارد و به فرصتهاي عمر ما نقطهي پايان ميگذارد؛ لحظهاي که ديگر براي توبه فرصت نيست!
چه خوب است؛ تا از فضايل توبه آگاه شويم و اشتباهات خود را در اين راستا تصحيح نماييم، تا لحظات عمر خويش را با توبه بگذرانيم و از پيامبر سترگ خود( صلي الله عليه وسلم) که ميفرمايد:« اي مردم از خدا آمرزش طلبيد و به درگاه او توبه کنيد، زيرا من در هر روز صد بار توبه مي کنم» پيروي نماييم.
فضايل توبه
- توبه کفاره گناهان است: الله متعال در اين مورد ميفرمايد:« يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَ يُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ …» (تحريم / ۸ )
ترجمه:( اي مؤمنان! به در گاه الله برگرديد و توبهي خالصانهاي بکنيد، شايد پروردگارتان گناهانتان را محو نمايد و بزدايد و شما را به باغهاي بهشتي داخل گرداند که از زير( کاخها و درختان) آن رود بارها روان است). توبه گناهان را محو ميکند، پس چه زيبا است که دوامدار توبه نماييم، تا اثر گناه بر ما باقي نماند و الله متعال را با قلب سليم ملاقات نماييم.
- با توبه بديها به نيکيها مبدل ميگردد: اگر توبهي بنده نيکو باشد( مطابق شرايط توبه باشد)، الله جل جلاله بديهاي توبه کننده را به نيکيها مبدل ميکند. در اين مورد الله جل جلاله ميفرمايد:« إِلَّا مَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلًا صَالِحًا فَأُوْلَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ وَ كَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا». ﴿ الفرقان / ۷۰﴾ ( مگر کسي که توبه کند و ايمان آورد و عمل صالح انجام دهد، که خداوند بديها و گناهان( گذشته) ايشان را به خوبيها و نيکيها تبديل ميکند و خداوند آمرزنده و مهربان است).
- با توبه کاميابي و سرفرازي دنيا و آخرت حاصل ميگردد: الله متعال همواره بندگان خود را به توبه و انابت فرا ميخواند و پيامد آنرا نيز واضح ميگرداند، تا انگيزهاي براي بازگشت باشد. الله جل جلاله مي فرمايد:« وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ» ﴿نور / ۳۱) ( اي مومنان! همگي بسوي الله برگرديد( توبه کنيد)؛ تا رستگار شويد).
توبه سبب بهره وري از خوبيها، نزول باران، زيادت قوت، فزوني دارايي و فرزندان ميگردد: الله متعال ميفرمايد:« وَ أَنِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُم مَّتَاعًا حَسَنًا إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى وَ يُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ…».(هود/ ۳ ) ( و اينکه از پروردگارتان طلب آمرزش کنيد و به سوي او برگرديد که خداوند شما را تا دم مرگ به طرز نيکوئي( از مواهب زندگي اين جهان) بهرمند ميسازد…).
همچنان ميفرمايد:« وَ يَا قَوْمِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّمَاء عَلَيْكُم مِّدْرَارًا وَ يَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ وَلاَ تَتَوَلَّوْاْ مُجْرِمِينَ﴾(هود / ۵۲)( و اى قوم من از پروردگارتان آمرزش بخواهيد سپس به درگاه او توبه كنيد[ تا ] از آسمان بر شما بارش فراوان بفرستد و نيرويى بر نيروى شما بيفزايد و تبهكارانه روى برمگردانيد). در سوره نوح ميفرمايد:« فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا. يُرْسِلِ السَّمَاء عَلَيْكُم مِّدْرَارًا و َيُمْدِدْ كُمْ بِأَمْوَالٍ و َبَنِينَ و َيَجْعَل لَّكُمْ جَنَّاتٍ و َيَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَارًا»﴿ نوح / ۱۲-۱۰ ﴾ ( و گفتم از پروردگارتان آمرزش بخواهيد كه او همواره آمرزنده است؛[ تا] بر شما از آسمان باران پي در پي فرستد و شما را به اموال و پسران يارى كند و برايتان باغها قرار دهد و نهرها براى شما پديد آورد).
- توبه باعث خشنودي الله( جل جلاله) ميشود: پيامبر( صلي الله عليه وسلم) فرمودهاست:« خداوند عزوجل ميفرمايد:« من با گمان بندهي خود هستم و هر جا مرا ياد کند همراه اويم». به خدا قسم، شادي و خوشحالي خداوند در رابطه با توبهي بنده از خوشحالي و شادي يکي از شما که گمشدهي خود را در بيابان بيابد، به مراتب بيشتر است و هر کسي وجبي به من نزديک شود، يک گز به او نزديک خواهم شد و هر کسي يک گز به من نزديک شود باغي( دو گز) به او نزديک خواهم شد و هر کسي پياده و آهسته به سوي من آيد؛ شتابان به سوي او خواهم رفت». ( صحيح مسلم)
چرا پروردگار با توبهي بندهاش خوشحال ميگردد؟ چون بندهي گريز پايش به او باز گشتهاست و خود را از چنگال دشمناش که خواهان هلاکت او بود، رهانيدهاست و پيبرده که پروردگاري دارد و از او بينياز بوده نميتواند و هر آن به او محتاج است.
- توبه سبب جلب محبت الله( جل جلاله) ميگردد: الله جل جلاله ميفرمايد:« إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ» ﴿بقره/ ۲۲۲)ترجمه:( بيگمان خداوند توبه کاران و پاکان را دوست دارد).
توبه، بنده را براي پروردگارش محبوب ميگرداند، چون بنده به حقيقت عبوديت او پي ميبرد و در پيشگاه او سر تعظيم و تسليم فرود ميآورد. عارفان گفتهاند: محبوبترين عبوديتها نزد الله متعال همان عبوديت توبه است.
- توبه براي توبه کننده مقامات و تأثيرات شگفت انگيز را لازم ميگرداند: از اثر توبهي بنده، لطف، مرحمت، محبت و رضايت پروردگار حاصل شده و بنده به شکر، تواضع و انکسار در برابر الله خو ميگيرد.
فضل بيپايان پروردگار را بنگريد، که از يک سو دروازه توبه را براي بندهگانش گشودهاست و از سوي ديگر فضايل بيشماري را در مقابل توبه برايشان ارزاني ميدارد؛ اما بندهها به اين فضل الله توجه اندک داشته، در رجوع به سوي او کسالت مينمايند. که در شماره آينده به عمدهترين اشتباهاتي که از عدم آگاهي مردم به ميان ميآيد اشاره خواهيم کرد. ان شاء الله.
سعدیه حفیظ استاد پوهنتون سلام –کابل