فهم مقاصدی از اسلام
علم و حکمت از جمله صفات الله متعال است و بر همين اساس، آفرينش با نظم و هدفی معين و والا صورت گرفته است؛ يکی از نشانههای کونی وجود الله قادر، ارتباط بسيار دقيق بين موجودات میباشد، بگونهای که هيچ موجودی خلق نشده، مگر بنا به حکمت و هدفی مشخص که همه و همه در کنار هم مجموعهی به هم بافتهی نظام هستی را شکل میدهند.
در ميان الطاف بیشماری که پروردگار جهانيان بر بشر ارزانی داشته، والاترينشان دين اسلام و احکام شريعت بیمثال محمدی است. که نمايش واضحی از علم و حکمت الله به شمار میرود. بدون شک، زمانی که پروردگار از آفرينش قطرهای آب و يا ذرهای خاک حکمتی را در نظر دارد و مقصدی را تعيين نمودهاست، نمیتوان احکام شريعت اسلامی را فرمان محض تصور نمود و گمان کرد که هدف تنها و تنها اجرای فرامين الله متعال است و بس، بلکه مبرهن است که هر فرمان چه امر و چه نهی، با خود مقصدی در پی دارد و حکمتی را جستجو میکند، که اين مقاصد در برخی مواضع به صراحت از طرف الله تعيين شده و معرفی گشتهاست، مثلاً: در مورد نماز میفرمايد:
« و َأَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَ الْمُنْكَرِ و َلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ» ( العنكبوت/ ۴۵)
( و نماز را چنان كه بايد برپاي دار. مسلّماً نماز از گناهان بزرگ و از كارهاي ناپسند باز ميدارد و قطعاً ذكر خدا و ياد الله والاتر و بزرگتر است).
و بعد از تحريم شراب و قمار میفرمايد:
« إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَ الْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ وَ يَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ» ( المائدة/ ۹۱)
( شيطان ميخواهد از طريق ميخوارگي و قمار بازي در ميان شما دشمنانگي و كينه توزي ايجاد كند و شما را از ياد خدا و خواندن نماز باز دارد. پس آيا دست ميكشيد و بس ميكنيد؟!).
و نمونههای بسيار ديگری، اما چرا يک مسلمان بايد در کنار اجرای اوامر و يا دوری از نواهی الله به مقاصد شريعت نيز واقف باشد؟ علمای اسلامی دلايل زيادی را در اين راستا بيان نمودهاند از جمله:
وجود مقاصد شريعت، دليل بر کمال در قانون گذاری و حاکميت الله است، زيرا شريعت در کليات و جزئيات خود بر مبنای مقاصدی متعالی بنا گشتهاست، بدون شک زمانی که يک حکم به خاطر مقصد، علت و فايدهی مشخصی مطرح شود، اين امر نشانهی کمال میباشد. همانگونه که نبودن اين ويژگی در قانون گذاری، نشان از عدم کمال آن است.
شناخت مقاصد شريعت و دقت در آن، ما را در يافتن احکام شرعی کمک میکند، به عنوان مثال: دين و شريعت بر اساس جلب مصالح و تکميل آن و دفع مفاسد و تقليل آن بنا شدهاست و در صورت مقابله احکام و مصالحه مرسله و امثال آن میتوانيم مورد راجح را تشخيص دهيم. ( علم مقاصد الشريعه. ص: ۴)
هنگامی که انسان مسلمان از مقاصد شرعی و علتهای احکام آگاه میشود، برای وی يک آرامش روحی ايجاد میگردد، زيرا از ويژگیهای نفس انسانی اين است که با شناخت علت حکم و دريافت حکمت آن آرامش مييابد و بهتر به انجام آن اقدام مینمايد.
به دليل اهميت درک اين مفاهيم و مقاصد از دير زمان، دانشمندان مسلمان کتابهای زيادی را تحت همين عنوان نوشتهاند؛ تا باشد که مسلمانان در روشنی فهم صحيح از اهداف اسلامی وسيله را هدف قرار نداده و در بهبود کيفيت اعمال خويش تلاش نمايند و اين را بداند که اوامر شريعت اسلامی فرمانهای پراکندهای نيست، بلکه مجموعهای متکامل است که در کنار هم میتواند فرد و سپس جامعه را به سوی نيک بختی و سعادت رهنمود شود
مسعوده جامی الاحمدی
مسؤول عمومي خواهران جمعيت اصلاح
استاد پوهنتون سلام در کابل
.