اي دعوتگران با مدعوين تان مهر و عطوفت ورزيد!
برگردان: هاجره محمدي ( عضو مجمع نويسندگان و مترجمين بخش خواهران جمعيت اصلاح- هرات)
امام مسلم در صحيح خود از رسول خدا صلی الله علیه و سلم روايت نمود، که فرمودند: « هر آئينه خداوند نرم رفتار بوده و نرمش را دوست ميدارد و در برابر نرم رفتاري ثوابي ميدهد که به درشتخويي و ديگر کارها نميدهد». در جاي ديگر نيز در اين¬باره ميفرمايد: «نرم رفتاري در هيچ چيزي نميباشد، جز اينکه آن را زينت ميدهد و از هيچ چيزي بدور نميشود، مگر اينکه آن را زشت ميسازد».
وقتي خداوند سبحانه و تعالي {يُحِبُّ الرِّفقَ في الأمْرِكُلِّهِ}« نرمي و مهرباني را در همهي کارها دوست دارد » همانگونه که در صحيح البخاري آمده است- بناءً بزرگترين چيزي که مهرباني در آن جمع ميشود، دعوت مردم بهسوي ايمان، اسلام، کارهاي شايسته، و تشويق به امر به معروف و نهي از منکر است، از اين رو نخستين افرادي که بايد به اين خصلت خود را پوشش دهند و بيشترين نياز را به آن دارند، دعوتگران هستند؛ مردم به اندازهي کافي نگراني دارند و به آنها بسنده ميکند، نياز به فردي دارند که آنها را دلجويي و ياري نمايد، نه اينکه نسبت به آنان خشونت و سختگيري کند.
نبايد فراموش کنيم که انسان يک موجود عاطفي است و با گفتن گفتار نرم و دلپسند جذب شده و از نکوهش و سرزنش متنفر است، هر يک از آنها عزت نفس، استعداد و تواناييهاي منحصر به فرد خود را دارند، که باعث ميشود گفتن کلمهي خشن را، تجاوز به عزت و حوزهي خصوصي خود ببينند.
شيخ الاسلام ابن تيميه رحمه الله در خصوص آنچه امر¬کنندگان به معروف و نهي از منکر به آن نياز دارند، ميگويد: اين سه مورد لازم و ضروري است: دانش، مهرباني و صبر؛ دانش قبل از امر و نهي، پس از آن نرمي و مهرباني همراه صبر…. همچنان از برخي از سلف صالح نيز به گونهي مرفوع چنين نقل شده است¬که: «هيچ کسي امر به معروف و نهي از منکر نميکند مگر بدانچه امر و نهي مينمايد، فقيه و دانا باشد، به آنچه امر و از آنچه نهي مينمايد، نرمخوي و مهربان باشد؛ و در برابر آنچه امر و از آنچه منع ميکند، بردبار و صبور باشد».
يک دعوتگر علاوه بر انتخاب واژههاي لطيف و شيوهي دلپسند، تشبيههاي زيبا را نيز برميگزيند، و از تشبيههاي زشت و نفرتانگيز دوري ميگزيند؛ گاهي اوقات عدهاي از تشبيهها، شيوهها و سخناني را به کار ميبرند که سکوت خيلي بهتر از آن ها است!
براي يک دعوتگر لازم است طبق فرمان خداوند متعال: با مردم به زبان خوش سخن بگوييد. ( بقره:۸۳)، و در جاي ديگري مي فرمايد: به بندگانم بگو آنچه را كه بهتر است بگويند..( اسراء:۵۳). بنابراين بهترين سخنان، بهترين الفاظ و بهترين شيوه و عبارتها را انتخاب نمايد؛ زيرا انسان به انتخاب تمام اينها مأمور شده است، بناءً دعوتگري که ميخواهد الله را محبوب مردم و آنها را محبوب الله سازد، چگونه بايد باشد؟
جمله ي « اين خلاف واقعيت است»، عين مفهوم اين عبارت را ميرساند: « اين يک دروغ است»، اما عبارت نخست نرم تر و دقيق تر است.
اگر بگوييم: «نظرتان چيست که چنين کاري را انجام دهيم»، ملايمتر از اين است که بگوييم: « اين کار را بکنيد و از اين کار دست بکشيد».
صيغهي امر و نهي در هر مورد قابل قبول نيست. تمدن جديد حريم خصوصي و آزادي شخصي را تا حد ممکن گسترش داده است، ما بايد به مخاطب خود بفهمانيم که قصد تجاوز بر هيچ يک از اين دو را نداريم، مهرباني، مهرباني را به ارمغان ميآورد؛ زيرا کسي که از نرم رفتاري محروم ساخته شده باشد، در حقيقت از تمام خير محروم گشته است. خداوند متعال به پيامبرش فرمود: {وَلَوْ كُنْتَ فَظّاً غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ} ( آل عمران: ۱۵۹)، «و اگر خشن و سنگدل بودي، از پيرامون تو پراکنده ميشدند». بناءً کسي که اين صفت را داشته باشد چگونه است؟
در تفسير “في ظلال القرآن” در بارهي تفسير اين آيت آمده است: مردم به سايبان مهربان، مراقبت زياد، خوشرويي مهربانانه و به محبتي که بتواند آنها را در خود جاي دهد، نياز دارند، و به بردباري که با وجود جهل، ضعف و نقص، آنها را در تنگاه قرار ندهد و به قلب بزرگي که آنها را ببخشد و نياز به بخشش آنها نداشته باشد و با غم و اندوه آنان شريک شود نه اينکه به اندوه و غم آنان اهميتي ندهد، محتاج اند، و نزد آن هميشه توجه، رعايت، عطوفت، بخشندگي، محبت و رضايت را درمييابند.
قلب رسول خدا و تعامل او با مردم اينگونه بود؛ او هرگز خود را عصباني نکرد و بهخاطر ضعف انساني آنها بيتابي ننمود، و چيزي از مال دنيا را براي خود شان نگه نميداشت، بلکه هر آنچه در اختيار داشت بهگونهي سخاوتمندانه به آنان بخشيد، بردباري، نرمي، عطوفت و محبت خود را نسبت به آنان وسعت داد، هر کس با او معاشرت و ملاقات ميکرد، قلبش مملو از عشق و محبت وي ميگرديد، و اين در حقيقت برخاسته از مهري بود که رسول گرامي از روح بزرگ و وسيع خويش بر ايشان فروميريخت.
اينها از جمله ويژگيهاي پيامبر ما محمد ميباشد که خداوند متعال به ما دستور داد او را الگوي خود قرار داده و از او پيروي نماييم، و اين ها نمونههايي اند براي هر دعوتگر که ميخواهد مردم را بهسوي خير و نيکي دعوت دهد و ايشان را دوستداران خير بگرداند. با اين هم عدهاي از ما در اين فضايل کوتاهي ميکنيم، و در جايگاه و تصرفاتي که قرار داريم از خود درشتي، بداخلاقي، بيبردباري، کمتابي نشان ميدهيم و با ترش رويي، گرفتگي و نبود نرمي و مهرباني تبارز ميدهيم، مشخص است که نفرت و بيزاري مردم نسبت به اين چنين فردي که اينگونه اخلاقي دارد ظاهر ميشود، علاوه بر اينکه گناهي کمايي کرده و از اجر و پاداش بيبهره ميماند، رسول خدا فرمودند: « هيچ چيزي از کار خير را خوار مشمار، هرچند که با چهرهاي گشاده با برادرت روبهرو شوي».
گرفته شده از: فصلنامه بینه، شماره ۴۳ و ۴۴