نگاهی کوتاه به سهم قیادت زنان در تاریخ اسلام
تهیه و ترتیب : فیروزه کریمی محصل سال سوم پوهنحٌی حقوق و علوم سیاسی، پوهنتون هرات
قیادت کلمه عربی است وقاید نیز از همین قیادت مشتق شده است در همین مفهوم در فارسی کلمه رهبر استفاده زیاد دارد و کلمه رئیس معنی نزدیک به این مفهوم را دارا است .
دانشمندان علم اداره قیادت را اینچنین تعریف میکنند : قیادت مجموعه رفتارهایی را گویند که گروهی را بسوی هدفی مشخص سوق دهد علمای اسلامی قیادت اسلامی را اینطور تعریف میکنند قیادت آن عملیه است که افراد را به سمت اهداف مشروع اُخروی و دنیوی هدایت میکند .البته باید قیادت را با قیمومیت یکسان ندانست .
به اتفاق تمام علمای اسلام وجیبه و مسولیت اصلی زن شوهر داری تربیت فرزندان و رسیدگی به امور منزل وخانه داری است . باوجود این در یک جامعه اسلامی ضرورت جامعه ونیازهای زنان ایجاب میکند تا زنان در مواقف وپُست هایی قرار گرفته ودر عرصه اجتماعی فعالیت هایی داشته باشند .زیرا جامعه سالم وپویای اسلامی حیات اش را با جمود وناآگاهیِ نیم آن که پرورش دهندگان نسل های بعدی اند ادامه داده نمی تواند در نصوص دینی ما قران وسیره رسول اکرم (ص) وخلفای راشدین وتاریخ ناب اسلامی میتوان به وضاحت گواهی براین مدعا یافت .
آن مجموعه صفاتی قیادتی ای که در زنان قوی است :
۱- صفت مشارکت : زنان در کار وفعالیت باهمکاران و شریکان خود ,تصمیم گیری های خودرا با آنها به بهترین شکل شریک میکنند .
۲-صفت تعاطف :ارتباطات خوب دربین گروه مستلزم این صفت است وزنان با کاری صادقانه برای نیل به اهداف مشترک گروه , این صفت را بیشتر از خود بروز میدهند .
۳- صفت ابداع (ابتکار) :تحقیقات بیانگر اینست که زنان نسبت به مردان ۲۵ فیصد مبتکر تراند .
۴-صفت کارسپاری :زنان در صلاحیت دهی برای زیردستانشان , نسبت به مردان از سخاوت بیشتری برخورداند وبرایشان در فیصله وتصامیم آزادی بیشتری میدهند.
۵-صفت ارتباطی :زنان در بعضی شرایط از استعداد بهتری برای برقراری ونگهداشت ارتباطات دارند واز لحاظ اداری حفظ وکنترل ارتباطات دراداره امور عنصری اساسی تلقی میگردد.
اینگونه صفات که در قیادت زنان فیصدی آن نسبت به مردان بیشتراست به این معنا ست که قیادت زنان دربعضی مواضع نسبت به مردان موفقانه ترو بهتر به انجام میرسد . به همین وجه است که درتاریخ اسلامی زنان نقش قابل توجهی را ادأ کرده اند ودر مصادر شرعی اسلام درین باره احکام بخصوصی وجود دارد .وعالمان شریعت اسلامی درین باره نظریات خاصی داشته اند .که درینجا ما تنها واقعات ومواردی را به شکل کوتا ه بیان میکنیم .
رهبری زنان درپرتو قرانکریم: الله متعال درآیت های ۳۲ تا ۳۴ سوره نمل در مورد رهبری زن بیان داشته است و داستان (بلقیس ) فرمانروا ومقتدر (سبا ) را حکایت کرده است وعقلانیت وقیادت وی را توصیف نموده تصمیم سنجیده بلقیس به عنوان ملکه ای قدرتمند و رویکرد عاقلانه اش نسبت به مشاورین مرد اش , از قیادت نیکو وتصامیم ارزنده زنان خبر میدهد. زیرا بلقیس برخلاف مشاورین اش , راه صلح را انتخاب کرد وبه حضور سلیمان (ع) حاضر شده ,پیامبری اشرا پذیرفت .بعضی از علما علت توصیف را اینگونه میپندارند که مشورت بامشاورین واراکین دولت ، روش عالی قیادت است ، زیرا قیادت بلقیس قیادت شورائی بوده وبه نوعی شریک کردن قدرت بامشاورین اش بود وبه خاطر استعمال همین شیوه ، الگویی برای تمام امت اسلامی است .
سهم گیری قیادت زنان در سیره رسول اکرم (ص):درزندگی رسول اکرم(ص) واقعات زیادی رخ داده است که برای اثبات حقوق سیاسی زنان علما به آن استدلال میکنند ودرباره نقش قیادت زنان معیارهای سهم گیری آنان را تعیین میکند که بعضی نمونه هایش قرارذیل است :
الف: پیامبر(ص) به زنان این حق را داده اند که مخالفین شانرا در پناه گرفته وزندگی شانرا نجات دهند .در فتح مکه ام هانی یک غیر مسلمان را پناه داد .علی کرم الله وجهه این پناه دهی رانپسندیدند اما پیامبر (ص) فیصله کردند که پناه دهی او درست است . همچنان ایشان پناه دهی ابوالعاص توسط زینب (رضی الله عنها ) راپذیرفتند ونجات زندگی عکرمه بن ابی جهل در زمان فتح مکه در پناه دهی ام حکیم نهفته است .
ب: بیعت زنان با پیامبر(ص)درمراحل مختلف سیرت ایشان ذکر گردیده است که محوراصلی سهم گیری سیاسی در بیعت است .
ج:در زمان پیامبر (ص) چه در حین صلح یا جنگ ,زنان در تمام آن فعالیت ها، سهم فعال داشتند که نیاز مبرم جامعه اسلامی بوده وپیامبر(ص) به ایشان اجازه میداد ویا امر میکرد و تاریخ ، آن رشادت ها را بیاد دارد .
نقش قیادت زنان در زمان خلفای راشدین :
الف- حضرت عمر بن خطاب (رض) در دوران خلافت خود شفا بنت عبدالله العدویه را در پُست شاروالی وکنترل نرخ بازار موظف کرده بودکه بعضامیگویند شفا محتسب شهر بود وبه امربه معروف و نهی از منکر در بین بازار موظف بود.
ب- زمانیکه خوارج عثمان(رض) را به شهادت رسانیدند همسر ایشان” نائله” لباس ایشانرا که با خون سرخ شده بود به حاکم شام فرستاد و مانند علی کرم الله وجهه اعتراض اشرا به گونه سیاسی ابراز کرد که با این حرکت وی هزاران نفر در شام جمع شده و برای در خواست قاتلین عثمان (رض) در میدان جنگ حاضر به نبرد شدند.
ج- پس از شهادت عثمان(رض) مسلمانان به دو گروه تقسیم شدند: یک گروه موافق با حضرت علی کرم الله وجهه و گروه دوم تحت قیادت ام المومنین حضرت عایشه ودر هر دو گروه تعداد کثیری از صحابه کرام حضور داشتند .تحت سرپرستی حضرت عایشه صحابه بزرگوار از مکه به عراق رفتند ودر خواست قاتلین حضرت عثمان(رض) را کردند .وبه خاطر اصلاح امور سیاسی تظاهرات کردند که جنگ جمل به وقوع پیوست ودر جریان آن صحابه بزرگواری مانند :زبیربن عوام(رض) و طلحه بن عبیدالله(رض) تحت قیادت ام المومنین رزمیدند .وبا این کار حضرت عایشه (رضی الله عنها ) در تاریخ اسلامی در باره نقش قیادت زنان نمونه خوبی برای نسل های بعدی ارائه داد.
زنان فرمانروا (حکومت کننده): تاریخ اسلامی از این واقعات پر است که زنان در امور حکومت دار ی با شوهر, پسر یا سر پرست خود در حکومت نقش شانرا ادا کرده اند به خصوص در زمان حکومت عباسیان که نمونه های این طور زنان بسیار است .اما در این جا هدف ما از زنان فرمانروا آنانی است که به شکل مستقیم خودشان حکومت کرده اند و ریاست هاو ولایت های اسلامی را اداره نموده اند مگر لقب خلیفه برایشان داده شده و نام های دیگری چون سلطانه , ملکه ,حُرّه خاتون برایشان استعمال میگردید .کسانی مانند ترکان خاتون همسرایل ارسلان سلطان هندی ، رضیه ملکه مصروشام ، شجره الدُر وسلطانه هندی ، خدیجه دختر عمربن صلاح الدین بنگالی که هر کدام در برهه ای از تاریخ قدرت را در گوشه ای از سرزمین اسلامی بدست داشتند .