زن و حق مسکن

جمع آوری و ترتیب: استاد سوما نظری

با توجه به آیات متعدد قرآن کریم چنین استنباط می‌شود که زوج بودن یک اصل کلی در تمام اشیاء اعم از جماد، نبات، حیوان و انسان است. یعنی اصل زوجیت یک قانون عمومی در تمام موجودات است که یکی از آن‌ها انسان است. خداوند در قران کریم می‌فرماید: (وَمِن کُلِّ شیءٍ خلَقنا زوجینِ لَعَلّکُم تذَکَّرون)(ذاریات: ۴۹)؛ و ما از هر چیزی دو زوج آفریدیم، شاید شما متذکر شوید». بناءً انسان یک موجود اجتماعی است به طوری که زندگی بدون دیگران برایش مشکل خواهد بود، لذا بیشتر عمرش را در کنار خانواده و پس از ازدواج در کنار همسر و خانواده اش سپری می‌کند.
در صورت آغاز زندگی مشترک زن و مرد، مرد ریاست خانواده را بر عهده دارد و علاوه بر این موضوع، وظیفه ی پرداخت نفقه به همسر خود را نیز عهده‌دار است که حق مسکن نیز یکی از مصادیق نفقه محسوب می‌شود و به همین دلیل باید گفت که شوهر مکلف است مسکن و اقامتگاه مناسب برای همسر خود تهیه کند. پس یکی از موضوعات مهمی که بعد از ازدواج زوجین پیش می آید، تعیین محل سکونت مشترک است؛ چون زندگی خانوادگی از زمانی به طور جدی آغاز می شود که زن و شوهر زیر یک سقف بروند و زندگی مشترک خود را آغاز کنند. تهیه ی مکانی برای زندگی خانواده، لازمه ی شروع زندگی مشترک است و آغازی برای تشکیل نهاد مقدس خانواده که پایگاه مهرورزی، ایثار و عطوفت است.
تهیه ی مسکن و جای زیست خانواده اتفاقی است که بخش زیادی از مشکلات زناشویی را رفع می‌کند. در ابتدا به این نکته توجه داشته باشید که برابر با قوانین اسلام، حق سکنی در اصل با شوهر است و به این ترتیب زن باید در هر منزلی که شوهر انتخاب می‌کند، اقامت کند. چون مرد عهده دار نفقه ی خانواده است و نفقه در واقع عبارت است از همه ی نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، لباس، غذا، اثاث منزل و دیگر هزینه های مورد نیاز زن.
مسکنی که توسط شوهر برای زن تدارک دیده می شود، گاه مطابق عُرفِ همان خانواده، زن با فامیل شوهر زندگی می کند و گاهی هم به طور مستقل در خانه یی جدا از فامیل شوهر مسکن می گزیند. در صورتی که زن با فامیل شوهر به صورت مشترک زندگی کند واجب است که موازین شرعی رعایت شوند از جمله این که نزدیکان شوهر و افراد نا محرم با عروس در یک اتاق، خلوت و هم نشینی نداشته باشند. چرا که رسول الله ( ) از وارد شدن بر زنان منع نموده و فرموده اند: «إياكم والدخول على النساء. از خلوت با زنان بپرهیزید» (بخاری و مسلم). لذا خلوت نمودن با هیچ یک از افراد نا محرم جایز نمی باشد مگر این که کودک باشد و شوهر نمی تواند همسرش را مجبور کند سر سفره با نا محرم (و لو فامیل) غذا بخورد.
کم ترین مسکنی که شرعا بر شوهر واجب است برای همسر خود تهیه کند آن مقداری است که او را از نگاه مردم بپوشاند واز سردی و گرمی حفاظت کند و زن بتواند نیازهای خود را در آن برآورده سازد. چرا که الله تعالی فرموده است: (أسكنوهن من حيث سكنتم من وجدكم){الطلاق آیه۶}. یعنی آنان را (زنان مطلقه) در حد توان تان هر جايی که خود تان سکونت داريد، سکونت دهید. وقتی که از نگاه اسلام برای زن مطلقه، مسکن واجب است پس زنی که در عقد است اولی تر برای داشتن مسکن است.
اگر شوهر زنش را همراه با مادر و خواهرش و یا دیگر زنان فامیلش مسکن داد اما زن امتناع ورزید و نپذیرفت، شوهر باید خانه او را جدا و مستقل کند. و اگر همسرش را در قسمتی از منزل اسکان داد که شامل یک اتاق و یک حیات مستقل بود در این صورت وظیفه شرعی شوهر انجام شده است و زن نمی تواند درخواست دیگری داشته باشد.
اما اگر مرد توانایی ساختن و تهیه کردن مسکنی مستقل برای همسرش را داشت، نباید از این کار دریغ ورزد؛ چون سکونت مستقلانه ی زنان در شرایط امروزی باعث جلوگیری از بروز مشکلاتی می شود که در صورت سکونت مشترک زن با فامیل شوهر نمی توان از آن مشکلات به دور بود؛ از جمله ی این مشکلات به این نمونه ها می توان اشاره کرد:
حفظ ناموس و پاک دامنی؛ یکی از حقوق زن بر مرد این است که او را از هر چیزی که شرف او را لکه‌دار می‌کند و ناموس او را می‌شکند و به کرامت او لطمه می‌زند، محافظت کند و بر او (مرد) واجب است که به اندازه ی کافی وسایل و امکانات عفت را برایش فراهم کند و مراقبت کافی از او به عمل آورد و اجازه ندهد که از نظر اخلاقی و دینی فاسد شود و فرصت و مجال خارج شدن از اوامر خدا و رسول او و روی گردانی از حق را به او ندهد، خداوند متعال می‌فرماید:( الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ ){النساء: ۳۴} مردان سرپرست زنان هستند. پیامبر( صلی الله علیه وسلم) می‌ فرمایند: (والرجل راع فی أهله و هو مسئول عن رعیته)[متفق علیه] مرد سرپرست خانواده است و نسبت به آنان سؤال می‌شود.
از طرفی سکونت زن با فامیل شوهر باعث می شود هر لحظه با فامیل شوهر به ویژه برادران شوهر و افراد دیگری که معمولا در خانه رفت و آمد دارند چشم به چشم باشد و نگاه های حرام را تحمل کند، چشم در واقع دريچه‌یی به خانه ی دل است؛ معمولاً هر چيزی را كه چشم می‌بيند و مشاهده می كند، دل هم طلب می‌كند و در پی آن می‌رود، مخصوصاً در مسائل غريزی كه نگاه حرام و شهوت‌انگيز، مواد اوليه و مصالح لازم تصورات و تخيلات جنسی را فراهم می‌كند و نگاه‌های غيرمجاز كه معمولاً به جنس مخالفِ نامحرم است، باعث انقلاب درونی و ميل انسان به طرف گناه می شود. بناءً سکنی مستقلانه ی زن، نوعی حفاظ و پرده در برابر مشکلاتی است که ناشی از نگاه های حرام است.
آرامش روانی زن؛ زن با داشتن زندگی مستقل با آرامش خاطر زندگی می کند و خود را به شکل بهتری با زندگی مشترک و مشکلات آن وفق می دهد. دیگر اینکه زن در خانه ی مستقل رسیدگی بهتری به شوهرش می کند، او می تواند به طرز مناسبی خود را برای شوهرش آراسته کند و آمادگی بیشتری برای پذیرایی درست از شوهرش بگیرد.
بناءً داشتن خانه ی مستقل در کنار نفقه، حق زن است و بر شوهر واجب است که برای همسرش خانه ی مستقل تهیه نماید. این دیدگاه فقهای حنفی، شافعی و حنبلی است، اما اگر شوهر خیلی فقیر بود که در توان او نبود خانه ی مستقل تهیه کند، شیخ الاسلام ابن تیمیه معتقد است زن نمی تواند شوهرش را جهت تهیه ی خانه مستقل مجبور کند . به زنان توصیه می شود، در زندگی خود صبر پیشه نمایند؛ چون صبر نتیجه ی خوبی خواهد داشت و همیشه مودت و محبت با شوهر را حفظ نمایند.
منابع:
مختصر فقه، تألیف عبدالعظیم بن بدوی مترجم: عبد الله محمدی
سایت های: واسلاماه، تبیان، یاسا و http://www.hemayat.net/detail/News/2277

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما میتوانید از برچسب ها و ویژگی های HTML هم استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

بالا