چرا مطالعه؟study

کتاب و مطالعه از جمله موضوعاتی است که پیشینه آن به قدمت آفرینش انسان است و هیچگاه انسان از آن بی‌نیاز نبوده است. کتاب انبار علم و اندیشه بشر بوده و خواهد بود، و اقوام انسانی نیازمند استفاده از تجربیات و اندوخته‌های یکدیگرند. آدمی از راه کتاب و مطالعه با بهترین انسان‌ها دیدار و گفتگو می‌کند و از هم کلام‌شدن با آن‌ها بهره‌ها می‌برد و در دریای اندیشه‌های بزرگ مرواریدهای رخشان صید می‌کند. با عالمان، ادیبان، دانشمندان، سیاستمداران، نویسندگان، پژوهشگران و بزرگان در فنون مختلف روبرو می‌نشیند و از تجارب، نصایح و سخنان حکیمانه‌شان فایده‌ها می‌برد. از این روست که آورده‌اند: «مطالعه مکالمه با نجیب‌ترین اشخاص قرون است.»

آری، کتاب عصاره اندیشه‌هاست. کتاب فوّاره تجربه‌هاست. کتاب عرصه دیدار با بزرگان است. کتاب فرزند جاویدان انسان است. کتاب عامل پیشرفت است. کتاب عامل شناخت انسان‌ها و جوامع پیشرفته است. کتاب میدان عبرت‌آموزی است از سرنوشت خوبان و بدان.

منتسیکو می‌گوید: «یک ساعت از عمر گذشته را به هیچ قیمتی نمی‌توان باز گرداند. اما با دادن چند قطعه پول ناچیز، می‌توان تمام عمر و تجارب بزرگترین عقلا و عالمان جهان را تصرف کرد. کتاب عمر دوباره است. در دنیا لذتی که با لذت مطالعه برابری کند، نیست. من هیچ غمی نداشته‌ام که خواندن یک صفحه کتاب از بین نبرده باشد، مطالعه کتاب یعنی تبدیل ساعت‌های ملالت‌بار به ساعات لذت‌بخش».

لذت زندگی انسان با سلامتی و تندرستی بدست می‌آید و بالاترین درجه سلامت و تندرستی سلامت فکر و ذهن است. مطالعه همان اثرى را در وجود آدمى مىگذارد كه ورزش در بدن ايجاد مىكند. از این روست که آورده‌اند: «مرگ تدریجی انسان آغاز خواهد شد اگر مطالعه نکند.»

آری! روی‌آوردن به مطالعه و تداوم و استمرار در آن از اهمیت بالایی برخوردار است و واجبی ضروری و فرمانی الهیست:

«بخوان، به نام پروردگارت». [العلق: 1]

«سوگند به قلم و آنچه مي‌نويسند». [القلم: 1]

اقیانوس عظیم اندیشه‌های قرآن با کلمه و فرمان «إقرأ: بخوان» آغاز می‌گردد. بدين ترتيب نقطه‌ي آغاز رسالت و دعوت اسلامي بر مبناي خواندن و مطالعه شكل گرفت و این افتخار منحصراً برای اسلام بوده است. به همین خاطر خداوند از ميان تمامي امت‌ها، امت اسلامي را برگزيد و رسالت ابلاغ دين خود را بر دوش اين امت نهاد و توفیق پیامبرش در این راه، نه از طریق معجزات خارق العاده بلکه از راه یک ارتباط فکری و روحی با مردم بود. قرآن بهترين الگو برای ترويج فرهنگ مطالعه است. از دیدگاه قرآن هیچ شب و روزی نباید بدون مطالعه بگذرد. آری، مطالعه بایستی همیشگی باشد و به یک کتاب و دو کتاب یا یک روز و یک ماه در سال اختصاص داده نشود. بلکه بایستی جزو برنامه شبانه‌روزی باشد:

«هر شب آن مقدار که برایت مقدور است از قرآن مطالعه کن». [المزمل: 4]

«تا در مسیر تلاش سخت و پُرفشار روز تو را دستگیر باشد». [المزمل: 7]

و رسول گرامیش شرط آزادی اسیران مشرک جنگ بدر را سوادآموزی به مسلمانان قرار می‌دهد نه گرفتن پول و مال. در هیچ جنگی در دنیا چنین شرطی دیده نشده است که هر اسیری ده مسلمان را سواد بیاموزد آزاد و رها می‌گردد. آری، سواد حتی در نزد اسیر مشرک هم محترم و دارای ارزش است تا جایی که می‌تواند جانش را نجات دهد. آری! ای برادر و خواهرم، اسلام سواد و مطالعه را با مصالح كلي خود حتي در شرايط جنگي يكي مي‌داند. چرا که ثمره‌ی علم بندگی خداست و پیامبر اسلام نیک می‌داند که انسان باسواد نه تنها بنده دیگران نمی‌شود، بلکه حتی بنده و برده نفسانیات نیز نخواهد شود.

به تاریخ اسلام نگاهی بیاندازید. مسلمانان دو قرن در تلاش برای معرفی عقیده اسلامی و ارزش‌های والای انسان ساز آن، به سایر ملت‌ها بودند. پس از تثبیت پایه‌های عقیده اسلامی، مسلمانان یکی پس از دیگری به فتح قله‌های علمی روی آوردند. در ابتدا مسلمانان به نوشتن وخواندن قرآن وپس از رحلت پيامبر صلی الله علیه و سلم به نوشتن و خواندن احاديث نبوي و پس از آن، در قرن‌هاي بعدي، به جمع آوري و مطالعه‌ي ساير علوم پرداختند، تا اين كه در علم دنيا و معنويت سرور و آقاي جهانيان شدند.

و بدین ترتیب، بزرگترین تمدن اسلامي و انسانی را بنا نهادند. كه در علوم مادي و معنوي خدمات زيادي را به اجتماع بشري ارائه داد و انديشمندان زيادي را به جهانيان معرفي كرد، تا آن جا كه از شرق تا غرب جهان آن روز در سيطره‌ي دانش و علوم مسلمانان بود.

اعتراف و شهادت ویل دورانت تاریخدان بزرگ غرب، گواهی بر این مدعای ماست. که می‌گوید: «اگر مسلمانان نبودند اروپا به اینجا نمی‌رسید».

به این داستان توجه کنید: شارلمانی پادشاه بریتانیا در قرن هفتم وزیر یهودی خود را به قلمرو حکومت اسلامی می‌فرستد تا بداند دلیل این همه پیشرفت مسلمانان در آن دوران چیست. وزیر یهودی پس از بازگشت از سرزمین‌های اسلامی در پاسخ شارلمانی می‌گوید: مسلمانان از کوچک و بزرگ و زن و مرد را مشغول مطالعه و سوادآموزی دیدم. مکتب خانه‌ها پر بود و عالمان و دانشمندان را بسیار محترم می‌داشتند. شارلمانی دستور می‌دهد تمام مردم کشورش خواندن و نوشتن را آغاز کنند و خود نیز علی رغم گذشت هفتاد سال از عمرش، شروع به سوادآموزی می‌کند.

با این تاریخ درخشان و این همه ارزش، آیا انصاف است که پیروان این دین والا، امروز بخشی از عقب مانده ترین و کم مطالعه ترین جوامع بشری باشند؟ طوری که کتاب نمی‌خوانند و به جهل و نادانی رضایت داده‌اند. جدای از ضعف در آگاهی‌های دینی و سیاسی و قوانین شهروندی، حتی راه و رسم درست زندگی کردن را هم نمی‌دانند و دائماً در خانه و مدرسه و خیابان و محل کار در کشمکش و زد و بندند.

متأسفانه اين امت با گذشت زمان حافظه‌ي تاريخي خود را از دست داد و با علم و مطالعه بيگانه شد و گنجينه‌ها و اندوخته‌هاي علمي دانشمندان گذشته خود را فرموش كرد، تا آن جا كه به دليل ضعف در مطالعه، سروري دنيا را از دست داد و آن را به دست كساني سپرد كه راه علم و مطالعه را به خوبي پيمودند.

امروزه در عصر انفجار اطلاعات و انتشارات و علم و تکنولوژی، ميزان مطالعه‌ي مسلمانان برازنده‌ي تمدن و رسالت آن‌ها نيست. ديني كه آغازش با خواندن و مطالعه و افتخارش در سايه علم و مطالعه شكل گرفته، امروزه کارش به جايي رسيده كه در قافله‌ي مطالعه در آخر خط ايستاده است و بهره‌ي آن از ميراث خويش و اندوخته‌هاي علمي جهان اندك است.

تلاش اندیشمندان و متفکران دلسوز مسلمان نیز در نگارش كتاب و مقالات گوناگون در جهت دفاع از كيان اسلام و شناساندن چهره حقیقی اسلام، اگر با بی‌توجهی مردم به مطالعه همراه باشد، تماماً به هدر خواهد رفت و فرهنگ و تمدن بيگانه پيش از پيش خود را بر جامعه‌ي اسلامي تحميل مي‌كند. جامعه پیشروعلاوهبر اينكهنيازمند نويسندگان توانمند و انديشمند است، نيازمند خوانندگان متفكر نيز می‌باشد.

بیایید از تاريخ پند بگيريم وخود را مسئول احساس كنيم و بجاى گرم نگه داشتن بازار مهلك دشمن، بازار آینده خويش را گرم و فروزان سازيم؟ چرا بجاى مراجعه به استدیوها و خرید و تماشاى فیلم هاى مبتذل و منحرف كننده وقت خود را با مطالعه كتاب سپرى نكنيم؟ راستی چرا؟

بدان که کلید پیروزی و نصرت دوباره امت اسلام زنده کردن شعار «إقرأ: بخوان» است. بدون خواندن و مطالعه امکان قیام دوباره امت اسلام وجود ندارد. یکی از رهبران یهودی می‌گوید: «ما از مسلمانان نمی‌ترسیم چون نه می‌خوانند و نه مطالعه می‌کنند.» در حقیقت این یهودی دروغگو راست گفته است. چون امتی که نمی‌خواند امتی بی‌هیبت است و کسی از او هراسی ندارد.

برادر و خواهر مسلمانم! حداقل کاری که من و تو می‌توانیم انجام دهیم این است که از جایگاه انتقاد پایین بیاییم و ابتدا از خودمان شروع کنیم و همین حالا دست به کار مطالعه و کتابخوانی شویم و بیشتر از این فرصت‌ها را نسوزانیم، سپس خانواده و دوستان را نیز به این امر مهم تشویق و ترغیب کنیم و با خریدن کتاب و هدیه دادن کتاب زمینه مطالعه را در خانواده و دوستان ایجاد کنیم.

ضعف مطالعه يكي از ضعف‌هاي كليدي و سبب عقبگرد مسلمانان و گرفتاري آن‌ها در دام دشمنان است. در اين شرايط نسل جوان مسلمان بايد ابعاد اين آسيب را بشناسد و بالا بردن ميزان مطالعه و ترويج فرهنگ مطالعه را در اولويت برنامه‌ها‌ي خود قراردهد؛ يعني هم خود وقتي مشخص از شبانه روز را به خواندن اختصاص دهد و هم زمينه‌ي اين امر را براي ديگران به ويژه زنان فراهم كند.

امروزه فضاي مناسبي براي مشاركت ديني زنان وجود ندارد، از اين رو غالب زنان ديندار خانه نشين هستند و اين بدين معناست كه پيام ديني به طور كامل و صحيح به آن‌ها نمي‌رسد. تلاش براي افزايش مطالعه زنان، تلاش براي آگاه سازي كساني است كه تربيت نسل‌هاي آينده را بر عهده دارند، بنابراین باید شناخت صحيحي از دين و مفاهيم ديني داشته باشند.

دینداری بدون مطالعه و خواندن و تحقیق در متون دینی یک دینداری و خداشناسی کور است:

«آيا كساني كه مي‌دانند، با كساني كه نمي‌دانند، برابر و يكسانند، (هرگز)؟!». [الزمر: 9]

* و رسول گرامیش صلی الله علیه و سلم مي‌فرمايد: «برتري عالم بر عابد، مانند برتري من بر كمترين شماست».

برگرفته شده از کتاب : مطالعه چرا و چگونه

نویسنده : قباد کاکاخانی

 

 

0 تبصره

از همه اولتر تبصر کنید!.

نظر خود را بنویسد!