اخلاص کاری از کار های قلب است ، بلکه در مقدمه اعمال قلبی قرار دارد. منظور از اخلاص، جویا شدن رضایت خدا در عمل و تصفیة آن از شائبه های شخصی یا دنیوی است؛ یعنی انسان جز به خاطرجلب رضای خدا و منزلت اخروی کاری را انجام ندهد .

بناءً اخلاص در عمل انحصار نیت برای خداوند است. مراد از نیت بر انگیخته شدن اراده انسان جهت رسیدن به یک هدف مطلوب است و انگیزه همان محرک ارادهٔ‌ انسان برای انجام عمل است.

انگیزه های محرک فراوان و متنوع اند و شامل انگیزه های دنیوی و اخروی ، مادی و معنوی و فردی و اجتماعی میشود.

بعضی از آنها مربوط به آرزو های جنتی و مربوط به لذت عقل و روح و برخی ممنوع و برخی جایز و مستحب و برخی واجب اند و علت تنوع این انگیزه های تعداد عقاید انسانها و فرهنگ و ادب و رسومی است که بدان باور دارند که مومن حقیقی آنست که انگیزه های دینی او انگیزه های نفسانی را در قلبش مغلوب نماید و گام های اخروی او بر گامهای دنیوی اش پیروز گردد. خواسته های خدا را بر خواسته های مردم ترجیح دهد و نیت و قول و عمل را برای خدا خالص، نماز و عبادات و مرگ و حیات خود را خاص بر پروردگار جهانیان گرداند.

اخلاص یکی از ثمره های کامل توحید به معنای محض کردن عبادت و استعانت از پروردگار عزوجل است که خداوند سبحان در سورهٔ‌ فاتحه که مسلمانان در شبانه روز حد اقل هفده بار به وسیله آن با خدای خود راز و نیاز میکنند، چنین میفرماید( ایاک نعبد و ایاک نستعین) یعنی تنها تو را میپرستم و تنها از تو یاری میطلبم. با این اخلاص انسان مومن تبدیل به بنده حقیقی خداوند می شود نه بنده هوا و خواسته های دیگران، و نه هم بنده دنیای خود و دیگران.

عمل بدون نیت عنا و نیت بدون اخلاص ریا و ریا نیز مساوی به نفاق و معصیت است و اخلاص بدون تحقیق و صدقات پوچ است و هر عملی که با اراده خیر خدا آلوده باشد پوچ و محکوم به شکست است. چرا که خداوند متعال در سوره فرقان آیه ۲۳ در مورد آن میفرماید:« وَقَدِمْنَا إِلَىٰ مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَّنثُورًا- ما به سراغ تمام اعمالی که آنها را انجام داده اند میرویم و همه را همچون ذرات غبار در هوا پراکنده میسازیم.»

تمام مردم به استثناء علمأ   و تمام علمأ جزء آنهای که به علم خود عمل میکنند سرگردان اند. به عبارت دیگر میگویند دنیا جز علم ،‌ مرگ و نادانی است و علم نیز جز عمل بدان علیه صاحب خود حجت است و عمل بدون اخلاص نیز تا خاتمه و عاقبت کار در معرض خطر بزرگی است.

بعضی علما علم را به بذر و عمل را به زراعت و اخلاص را به آب حیات تشریح داده اند. ابن عطا الله در کتاب (حکیم) گفته است؛ خداوند اعمال را از قلب ناخالص نمپذیرد. عمل بی اخلاص مجسمه بی جان و تصویر بی روح است. خداوند اعمالی نا خالص را به صاحبش پس میدهد. در حدیثی از ابو هریره روایت شده است که پیامبر اکرم میفرماید:« خداوند به پیکر و چهر های شما نمی نگرد، بلکه به دلهای تان می نگرد.» پیامبر بزرگ ص در هنگام فرمودن این حدیث مبارک،‌ با انگشتانش به قلب خود اشاره کرده و سه برا گفتند تقوا اینجاست.

خداوند در باره قربانی های حج و عید اضحی که حجاج انجام میدهند میفرماید:« لَنْ يَنالَ اللَّهَ لُحُومُها وَ لا دِماؤُها وَ لکِنْ يَنالُهُ التَّقْوي‏ مِنْکُمْ- آیه ۳۷ سوره حج- ترجمه: گوشت و خون قربانی به خدا نمی رسد، بلکه تقوای شما به آن میرسد. »

تاکید اسلام به کسب اخلاص و پاکیزه کردن نیت نسبت به خدای خویش نوعی بیهوده کاری و محدودیت قایل شدن نیست،‌ بلکه زندگی بدون اخلاص استقامت و ترقی را بدست نی آورد و اکثر مصیبت ها و بحران های کمرشکن را امت ها و گروه های در تنگنا قرار داده است،‌ ناشی از کسانی است که باور و امید به خداوند و آخرت ندارند.

اسلام قبول ندارد که مسلمان دو رو باشد. جهتی را به خدا و جهتی را با شرک اختصاص دهد و قبول ندارد که زندگی را به دو قسمت تقسیم کند. قسمتی برای خدا وقسمتی برای طاغوت. چنانچه میبینیم کسی در مسجد در ماه رمضان مسلمان،‌ سپس در معاملات و زندگی روز مره انسان دیگری است. تنها اخلاص است که زندگی انسان را وحدت می بخشد.

لازم به تذکر است که بین قصد خدا و قصد آخرت تفاوت و دوگانگی وجود ندارد. کسی که برای این آیه (‌ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيَا وَمِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ ۚ-آل عمران- ۱۵۲) چنین تحلیلی دارد با توجه به این که پس چه کسی خداوند را میخواهد، این تحلیل غلط است،‌ زیرا آنانیکه آخرت را نمیخواهند خدا را هم نمیخواهند .

و قصد آخرت یعنی قصد رضائیت و ثواب و پاداش آنچه در نزد خدا است . امید به بهشت و ترس از جهنم برای مخلصان عیب نیست. چنانچه خداوند پیامبران و نیکوکاران را به علت داشتن بیم و امید و رغبت و رهبت نسبت به بهشت و جهنم ستوده است و سخنی بالاتر از سخن قرآن وجود ندارد.

بهشت فقط یک منزل مادی محض نیست،‌ بلکه منزل رضوان بزرگ و نعمت نگریستن به وجود خداست. در سوره قیامت آیه ۲۲ و ۲۳ آمده است: « وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ إ‌ِلی رَبـِّها ناظِرَةٌ» یعنی در روز قیامت چهره های شاداب و شاد اند و به پروردگار خود می نگرند ،‌ اما کفار در آنروز از دیدن پروردگار محروم و محجوب هستند و این حجاب سخت ترین عذاب برای آنهاست.

حدیثی از ابن امامه در باره کسی است که جهاد کرده و منتظر اجر و شهرت است ( اجر نزد خدا و شهرت نزد مردم.) پیامبر ص گفتند که (لا شیء له)‌ یعنی هیچ اجری ندارد. و سپس فرمود: خداوند در میان اعمال جز عمل خالص را نمی پذیرد. حدیثی نقل شده از حضرت عمر (رض) -« انما الاعمال بالنیات و انما لکل امریء ما نوی …. یعنی همانـا پاداش اعمـال به نیت فرد بستـگی دارد و هر کـس نتیجة نیت خود را دریافت می کند»

 

گرد آورنده: فریحه عظیمیان

 

 

 

0 تبصره

از همه اولتر تبصر کنید!.

نظر خود را بنویسد!